Η Ελλάδα ένα βήμα πριν την κατηγορία “A”: Πώς οι συνεχείς αναβαθμίσεις ανατρέπουν το ευρωπαϊκό τοπίο

Με τη νεότερη αναβάθμιση του Fitch, η Ελλάδα ολοκλήρωσε για φέτος τον γύρο αξιολογήσεων από τους μεγάλους διεθνείς οίκους. Πρόκειται για ένα ακόμη βήμα που την φέρνει κοντά στον μέσο όρο της Ευρωζώνης, καλύπτοντας σχεδόν ολόκληρη την απόσταση της τελευταίας εξαετίας. Το ελληνικό αξιόχρεο έχει ενισχυθεί σταθερά, με τις αναβαθμίσεις να αποτυπώνουν την πορεία δημοσιονομικής σταθερότητας και την ικανότητα της οικονομίας να αντέχει διαδοχικές εξωγενείς κρίσεις.

Από το β’ εξάμηνο του 2019, η εικόνα άλλαξε ριζικά. Οι Fitch, DBRS και Scope ανέβασαν την Ελλάδα κατά τέσσερις βαθμίδες, οδηγώντας την στο BBB από BBB-, ενώ ο S&P ήταν ακόμη πιο επιθετικός, προσθέτοντας πέντε βαθμίδες (από B+ σε BBB). Η δυναμική αυτή στηρίχθηκε στη γρήγορη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και στους ρυθμούς ανάπτυξης που διατηρήθηκαν σε επίπεδα διπλάσια της Ευρωζώνης. Ο Moody’s, αν και πιο συντηρητικός, αναβάθμισε επίσης την Ελλάδα κατά τέσσερις βαθμίδες στη διάρκεια της ίδιας περιόδου και έδωσε φέτος, τον Μάρτιο, την πολυπόθητη επενδυτική βαθμίδα, έστω κι αν παραμένει ένα βήμα χαμηλότερα από τους υπόλοιπους.

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον μόλις ένα σκαλοπάτι κάτω από την Ιταλία (BBB+). Η ιταλική οικονομία βελτίωσε το έλλειμμα, αγγίζοντας το 3% του ΑΕΠ, όμως το χρέος της –σήμερα περίπου στο 138% του ΑΕΠ– δεν αναμένεται να υποχωρήσει πριν το 2028. Αντίθετα, το ελληνικό χρέος, γύρω στο 146% του ΑΕΠ, ακολουθεί ταχεία πτωτική τάση. Με βάση τις κυβερνητικές προβλέψεις θα βρεθεί κάτω από το 120% το 2029, ενώ ο Fitch βλέπει τον στόχο αυτό να επιτυγχάνεται το 2030. Αυτό σημαίνει ότι από το 2027-2028 η Ελλάδα ενδέχεται να έχει χαμηλότερο χρέος από την Ιταλία — μια ιστορική ανατροπή.

Αν η αποκλιμάκωση συνεχιστεί, οι οίκοι εκτιμούν ότι θα ακολουθήσουν και άλλες αναβαθμίσεις. Η χώρα έχει πιθανότητες να ανέβει δύο ακόμη βαθμίδες μέσα στα επόμενα 1-2 χρόνια, περνώντας στην κατηγορία “A”, όπου βρίσκονται τα περισσότερα κράτη της Ευρωζώνης. Οι αγορές έχουν ήδη τιμολογήσει αυτή την προοπτική. Η Ελλάδα δανείζεται σήμερα με 10ετή απόδοση στο 3,3%, χαμηλότερα από Ιταλία και Γαλλία, οι οποίες έχουν απόδοση 3,5%.

Η εικόνα αυτή σηματοδοτεί την οριστική έξοδο από τη δεκαετή κρίση χρέους. Το κρίσιμο σημείο καμπής καταγράφηκε τον Δεκέμβριο του 2009, όταν S&P και Fitch υποβάθμισαν την Ελλάδα από A- σε BBB+, επικαλούμενοι αδυναμία συγκράτησης του ελλείμματος και εκτόξευση του χρέους. Η αδυναμία πρόσβασης σε βιώσιμη χρηματοδότηση το 2010 οδήγησε σε νέες υποβαθμίσεις και στην προσφυγή στους μηχανισμούς στήριξης.

Το 2011, με την αγορά να φοβάται το «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων, ο S&P υποβάθμισε την Ελλάδα στο CCC, τη χαμηλότερη βαθμίδα παγκοσμίως εκείνη την περίοδο. Το 2012, μετά το PSI, η χώρα μπήκε στην κατηγορία της επιλεκτικής χρεοκοπίας. Μόνο μετά τις εκλογές του καλοκαιριού και τον σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας, άρχισε η επιστροφή σε θετικότερη πορεία.

Το 2014 η Ελλάδα είδε την πρώτη πραγματική ανάσα, με αναβαθμίσεις από S&P και Fitch, καθώς το πρωτογενές πλεόνασμα φαινόταν εφικτό. Η ανατροπή που έφερε η πολιτική αστάθεια του 2015 ανέκοψε προσωρινά την πορεία. Ο Fitch προειδοποίησε από τις 16 Ιανουαρίου, ενώ οι διαπραγματεύσεις με την Τρόικα οδήγησαν τον S&P σε συνεχείς υποβαθμίσεις έως το CCC- μετά το δημοψήφισμα. Το 2016 ξεκίνησε ξανά η ανοδική πορεία, με σταδιακές βελτιώσεις τα επόμενα χρόνια.

Σήμερα, μετά από δεκαπέντε χρόνια αναταράξεων, η Ελλάδα βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στις ισχυρές οικονομίες της Ευρώπης. Οι αποδόσεις, οι θετικές προοπτικές και οι συνεχείς αναβαθμίσεις δείχνουν ότι το κεφάλαιο της κρίσης έχει κλείσει — και ότι το επόμενο βήμα είναι η σταθερή είσοδος στην κατηγορία “A”.