Ολικό «λίφτινγκ» στο κληρονομικό δίκαιο: Τί αλλάζει σε κληρονομιές και διαθήκες από το 2025 – Όλες οι νέες ρυθμίσεις

Η Ελλάδα μπαίνει σε μια νέα εποχή στο κληρονομικό δίκαιο, με βαθιές αλλαγές που αναμορφώνουν για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες τον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζονται οι κληρονομιές, οι διαθήκες και τα δικαιώματα συζύγων και κληρονόμων. Το νέο πλαίσιο που φέρνει το Υπουργείο Δικαιοσύνης απαντά σε σειρά προβλημάτων — από τα χρέη που «έπνιγαν» τους κληρονόμους, μέχρι τις χρονοβόρες διαδικασίες δημοσίευσης διαθηκών και τις ανεπαρκείς δικλίδες προστασίας από καταχρηστικές πρακτικές.

Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκεται η εισαγωγή της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου, ενός νέου θεσμού που επιτρέπει σε κάθε πολίτη να ρυθμίζει εν ζωή και με πλήρη νομική ισχύ το πώς θα διανεμηθεί η περιουσία του. Με συμβολαιογραφική πράξη, ο διαθέτης μπορεί να καθορίσει με ακρίβεια ποιος θα λάβει τι – από ακίνητα και χρήματα έως επιχειρήσεις και άυλα δικαιώματα. Η σύμβαση είναι δεσμευτική για όλους τους συμβαλλόμενους και ανακαλείται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως σοβαρή αξιόποινη πράξη κληρονόμου. Η νέα αυτή ευελιξία υπόσχεται να μειώσει δραστικά τις οικογενειακές συγκρούσεις και τις πολυετείς δικαστικές διαμάχες που ταλαιπωρούν χιλιάδες οικογένειες.

Ριζική αλλαγή φέρνουν και οι νέοι κανόνες για τα χρέη της κληρονομιάς. Με το νέο πλαίσιο, οι κληρονόμοι δεν θα επιβαρύνονται πλέον με χρέη πέραν της αξίας της κληρονομούμενης περιουσίας. Αν τα χρέη υπερβαίνουν την αξία, απλώς διαγράφονται — καταργώντας την ανάγκη αποποίησης που τα τελευταία χρόνια είχε γίνει μαζικό φαινόμενο. Έτσι, περιουσίες που παλαιότερα εγκαταλείπονταν για να αποφευχθούν οφειλές, θα μπορούν πλέον να μεταβιβαστούν χωρίς φόβο.

Σημαντικές μεταβολές προβλέπονται και για τα δικαιώματα του επιζώντα συζύγου και των συντρόφων σε σύμφωνο συμβίωσης. Η νόμιμη μοίρα του επιζώντα αυξάνεται, ενώ το σύμφωνο συμβίωσης εξισώνεται σε δικαιώματα με τον γάμο. Εισάγεται επίσης προστασία για συντρόφους σε ελεύθερη συμβίωση μακράς διάρκειας, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχουν στενοί συγγενείς πρώτου βαθμού. Το νέο πλαίσιο αντικατοπτρίζει πλέον την πραγματικότητα της σύγχρονης οικογένειας και προσφέρει πιο δίκαιη κατανομή.

Βελτιώσεις έρχονται και στις διαθήκες, ιδίως ως προς τη διαφάνεια και την ασφάλεια. Η ιδιόγραφη διαθήκη παραμένει, αλλά ενισχύεται με περισσότερα μέτρα επαλήθευσης ώστε να περιοριστούν τα φαινόμενα πλαστογραφιών. Παράλληλα, από την 1η Ιανουαρίου 2026 αναμένεται να λειτουργήσει το Ηλεκτρονικό Γενικό Μητρώο Διαθηκών, το οποίο θα επιτρέπει τη δημοσίευση και επιβεβαίωση διαθηκών μέσα σε 3–7 ημέρες αντί για τους μήνες ή και πάνω από έναν χρόνο που απαιτούνται σήμερα.

Με το νέο πλαίσιο, το κληρονομικό δίκαιο γίνεται πιο δίκαιο, γρήγορο και ασφαλές για όλους: διαθέτες, συζύγους, παιδιά, συντρόφους και κληρονόμους. Οι αλλαγές αυτές εκσυγχρονίζουν ένα νομικό σύστημα που είχε μείνει πίσω για δεκαετίες, περιορίζουν τη γραφειοκρατία και μειώνουν τις αδικίες που προέκυπταν από ένα παρωχημένο κανονιστικό περιβάλλον.