«Ήρθε η ώρα να φύγουν όλοι αυτοί οι ξεφτιλισμένοι και να κυβερνήσει μία από μας». Η φράση δεν ειπώθηκε σε πάνελ ή σε προεκλογική συγκέντρωση. Ειπώθηκε πίσω από τον πάγκο ενός περιπτέρου, ανάμεσα σε πακέτα τσιγάρα και ρέστα. Και όμως, μέσα σε λίγες λέξεις συμπύκνωσε μια ολόκληρη πολιτική ψευδαίσθηση που απλώνεται σιωπηλά στην κοινωνία.
Η γυναίκα που την είπε δεν είναι εξαίρεση. Είναι το πορτρέτο ενός κοινωνικού ρεύματος: μόνιμα οργισμένο, μονίμως αγανακτισμένο, βέβαιο ότι «δεν έχει τίποτα να χάσει». Χθες αλλού, προχθές αλλιώς, σήμερα «στεγασμένο» κάτω από ένα νέο πρόσωπο που παρουσιάζεται ως αγνή, άφθαρτη, μία από μας. Η μετακίνηση αυτή δεν είναι ιδεολογική. Είναι συναισθηματική, σχεδόν ενστικτώδης.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι η υποστήριξη σε ένα πρόσωπο. Είναι το σύνθημα: «να κυβερνήσει κάποιος από μας». Λες και η διακυβέρνηση μιας χώρας είναι ζήτημα ηθικής αγανάκτησης και όχι γνώσης, ευθύνης, εμπειρίας και σκληρών αποφάσεων. Λες και αρκεί να δηλώσεις έντιμος για να μπορείς να σταθείς απέναντι σε διεθνείς κρίσεις, γεωπολιτικές πιέσεις και οικονομικά ναρκοπέδια.
Η εντιμότητα έχει μετατραπεί σε πολιτικό φυλαχτό. Όμως η αλήθεια είναι πιο κυνική: έντιμος δεν είναι όποιος δεν εξαγοράστηκε, αλλά όποιος δοκιμάστηκε να εξαγοραστεί και είπε “όχι”. Όλοι οι υπόλοιποι απλώς δεν είχαν ακόμη αξία στην αγορά. Και αυτό δεν είναι αρετή. Είναι ουδετερότητα από έλλειψη ενδιαφέροντος.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν πολίτες που οργίζονται. Το πρόβλημα είναι ότι μπερδεύουν την οργή με σχέδιο και την αγανάκτηση με πολιτική πρόταση. Μαζί, αρχηγοί και ακροατήριο, μπορεί να μη χτίσουν ποτέ τίποτα. Μπορούν όμως να γκρεμίσουν τα πάντα με εκκωφαντικά χειροκροτήματα.
Καλό είναι να το θυμόμαστε: άλλο η κάθαρση και άλλο η κατεδάφιση. Και το τίμημα της σύγχυσης αυτής, συνήθως, το πληρώνουν όλοι.
