Η εικόνα στην Άγκυρα δεν θύμιζε σε τίποτα το κλίμα έντασης των προηγούμενων ετών.
Από τις δημόσιες αναφορές περί «Μητσοτάκης γιοκ» έως το θερμό «πολύτιμε φίλε μου», η απόσταση δεν είναι μόνο ρητορική – είναι βαθιά πολιτική και στρατηγική. Η συνάντηση του Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιβεβαίωσε ότι Αθήνα και Άγκυρα έχουν επιλέξει συνειδητά μια περίοδο ελεγχόμενης νηνεμίας.
Το μήνυμα ήταν σαφές: καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί ένα νέο μέτωπο αστάθειας σε ένα ήδη επιβαρυμένο γεωπολιτικό περιβάλλον. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και η ενεργειακή αβεβαιότητα καθιστούν το Αιγαίο ένα πεδίο που πρέπει –τουλάχιστον προσωρινά– να μείνει εκτός κλιμάκωσης. Η αναφορά στο κοινό ανακοινωθέν στη «Διακήρυξη των Αθηνών» ως ορόσημο δεν ήταν τυχαία. Σηματοδοτεί μια προσπάθεια θεσμικής θωράκισης της αποκλιμάκωσης.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, στο τετ-α-τετ των δύο ηγετών τέθηκαν όλα τα δύσκολα ζητήματα: θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, θαλάσσια πάρκα, NAVTEX, μεταναστευτικό και εξοπλιστικά. Ωστόσο, η έμφαση δόθηκε στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας και μηχανισμών απεμπλοκής, ώστε οι διαφωνίες να μην εξελίσσονται σε κρίσεις. Πρόκειται για μια ρεαλιστική προσέγγιση «διαχείρισης διαφορών», όχι επίλυσής τους.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη φράση του Τούρκου προέδρου περί επίλυσης διαφορών στη βάση του διεθνούς δικαίου. Αν και η Άγκυρα παραδοσιακά αποφεύγει τέτοιες ρητές διατυπώσεις, η αναφορά αυτή ερμηνεύεται ως κίνηση τακτικής, με στόχο τη διατήρηση θετικού κλίματος ενόψει διεθνών ισορροπιών.
Η παρουσία της νέας διπλωματικής συμβούλου του πρωθυπουργού, πρέσβη Κατερίνας Νασίκα, σηματοδοτεί και την ανανέωση του διπλωματικού σχήματος που θα «τρέξει» την επόμενη φάση του διαλόγου. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι πως η Αθήνα επενδύει σε θεσμική συνέχεια και επαγγελματική διαχείριση.
Στο οικονομικό σκέλος, οι συμφωνίες για επιχειρηματικά fora και η επιδίωξη αύξησης του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια αποτυπώνουν μια στρατηγική ήπιας σύγκλισης μέσω οικονομικής διασύνδεσης. Η εμπειρία δείχνει ότι όταν οι οικονομικές ροές ενισχύονται, το κόστος μιας έντασης αυξάνεται.
Η προσεκτικά σκηνοθετημένη συνέντευξη Τύπου –χωρίς ερωτήσεις και χωρίς παρεκκλίσεις από τα κείμενα– υπογράμμισε τη βούληση αποφυγής αιφνιδιασμών. Ακόμη και η παρουσία του Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο δείπνο της τουρκικής προεδρίας προσέδωσε συμβολισμό ισορροπίας.
Πίσω από τα χαμόγελα, ωστόσο, δεν υπάρχουν αυταπάτες. Οι δύο χώρες παραμένουν στρατηγικοί ανταγωνιστές με δομικές διαφορές. Η παρούσα φάση δεν συνιστά στρατηγική συμφιλίωση, αλλά ελεγχόμενη συνύπαρξη. Ο άμεσος χρονικός ορίζοντας περιλαμβάνει τις ελληνικές πολιτικές εξελίξεις και τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου οι δύο ηγέτες θα βρεθούν ξανά στο ίδιο τραπέζι.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν νέες εντάσεις – αλλά πότε. Μέχρι τότε, Αθήνα και Άγκυρα δείχνουν να επενδύουν σε ένα μοντέλο ψύχραιμης διαχείρισης, με στόχο να κερδίσουν χρόνο και σταθερότητα. Και στην παρούσα συγκυρία, αυτό από μόνο του αποτελεί στρατηγική επιλογή.
Γιώργος Ευγενίδης
