Η συζήτηση για τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ έχει επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο.
Και αυτό την ώρα που η ΕΕ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και στην ανάγκη στήριξης της ανάπτυξης. Μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση, το ερώτημα είναι σαφές: επιστρέφει η Ευρώπη στη σκληρή λιτότητα ή διαμορφώνεται ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο που θα επιτρέπει επενδύσεις;
Οι κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, που είχαν ουσιαστικά «παγώσει» τα προηγούμενα χρόνια, επανέρχονται σε αναθεωρημένη μορφή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να διατηρήσει τα όρια για το έλλειμμα και το χρέος, αλλά με μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα ανά χώρα. Στόχος είναι να αποφευχθούν οριζόντιες πολιτικές λιτότητας που θα μπορούσαν να πλήξουν την ήδη εύθραυστη ανάπτυξη σε αρκετές οικονομίες.
Στον πυρήνα της νέας προσέγγισης βρίσκεται η έννοια των εθνικών δημοσιονομικών σχεδίων. Κάθε κράτος-μέλος θα καταρτίζει πολυετή πλάνα προσαρμογής, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της οικονομίας του. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει ρόλο επιτήρησης, αλλά με μεγαλύτερη έμφαση στη βιωσιμότητα του χρέους και λιγότερο σε αυστηρά αριθμητικά όρια.
Ωστόσο, η συζήτηση για την «ευελιξία» δεν είναι χωρίς αντιδράσεις. Χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά επιμένουν στη δημοσιονομική πειθαρχία, εκφράζοντας φόβους ότι χαλαρότεροι κανόνες μπορεί να οδηγήσουν σε δημοσιονομικές εκτροπές. Από την άλλη πλευρά, κράτη του Νότου υποστηρίζουν ότι χωρίς επενδυτικό χώρο δεν μπορεί να υπάρξει διατηρήσιμη ανάπτυξη, ιδίως σε τομείς όπως η πράσινη μετάβαση και η ψηφιοποίηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το πώς θα αντιμετωπιστούν οι δημόσιες επενδύσεις. Η νέα φιλοσοφία αφήνει περιθώρια ώστε δαπάνες για άμυνα, ενέργεια και υποδομές να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη κατανόηση. Αυτό θεωρείται κρίσιμο σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων και εντεινόμενου διεθνούς ανταγωνισμού.
Για χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, το νέο πλαίσιο μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό. Η πρόκληση είναι διπλή: να διατηρηθεί η δημοσιονομική αξιοπιστία, χωρίς να «φρενάρει» η αναπτυξιακή δυναμική που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια.
Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ δεν σηματοδοτούν μια απλή επιστροφή στη λιτότητα, αλλά ούτε και πλήρη απελευθέρωση δαπανών. Αντιπροσωπεύουν μια προσπάθεια συμβιβασμού ανάμεσα στη σταθερότητα και την ανάπτυξη. Το αν αυτό το μοντέλο θα λειτουργήσει στην πράξη θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή του και, κυρίως, από την πολιτική βούληση των κρατών-μελών να επενδύσουν υπεύθυνα στο μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας.
