Η ρητορική Καρυστιανού ανοίγει επικίνδυνες ρωγμές στα δικαιώματα των γυναικών

Η πρόσφατη τοποθέτηση της Μαρίας Καρυστιανού — «Και το έμβρυο έχει δικαιώματα, όχι μόνο οι γυναίκες» — δεν είναι απλώς μια αμφιλεγόμενη άποψη.

Είναι μια πολιτικά και θεσμικά επικίνδυνη δήλωση, γιατί επιχειρεί να μετατοπίσει το κέντρο βάρους των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων από τη γυναίκα προς μια αφηρημένη έννοια, ανοίγοντας τον δρόμο για περιορισμούς σε κεκτημένες ελευθερίες.

Η συζήτηση για τα δικαιώματα δεν είναι ουδέτερη. Όταν τίθεται ως «αντιπαράθεση» ανάμεσα στη γυναίκα και το έμβρυο, παραβλέπεται σκόπιμα ότι η γυναίκα είναι πρόσωπο με πλήρη νομική υπόσταση, κοινωνικές ευθύνες και σωματική αυτονομία. Το έμβρυο, αντίθετα, δεν αποτελεί αυτοτελές νομικό υποκείμενο. Η εξίσωση ή η υποβάθμιση της γυναίκας σε «φορέα κύησης» δεν είναι φιλοσοφική άποψη· είναι πολιτική επιλογή με πραγματικές συνέπειες.

Ιστορικά και διεθνώς, παρόμοιες διατυπώσεις έχουν χρησιμοποιηθεί για να νομιμοποιήσουν αυστηρότερες απαγορεύσεις, να ποινικοποιήσουν ιατρικές πράξεις και να περιορίσουν την πρόσβαση σε ασφαλείς υπηρεσίες υγείας. Όπου υιοθετήθηκαν τέτοιες λογικές, το αποτέλεσμα δεν ήταν «προστασία της ζωής», αλλά περισσότεροι κίνδυνοι για τις γυναίκες, ιδίως για τις πιο ευάλωτες κοινωνικά και οικονομικά.

Επιπλέον, η ρητορική αυτή αποσιωπά κρίσιμες παραμέτρους: τις περιπτώσεις σοβαρών ιατρικών επιπλοκών, τις εγκυμοσύνες από βιασμό, τις κοινωνικές ανισότητες, την ψυχική υγεία. Η πραγματικότητα της αναπαραγωγικής υγείας δεν χωρά σε συνθήματα. Χρειάζεται επιστημονική γνώση, σεβασμό στην αυτονομία και θεσμική σοβαρότητα.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τέτοιες δηλώσεις μετατρέπουν ένα σύνθετο ζήτημα υγείας σε πεδίο ιδεολογικής πόλωσης. Όταν η πολιτική συζήτηση εγκαταλείπει τα δεδομένα και υιοθετεί ηθικολογικούς αφορισμούς, το αποτέλεσμα είναι οπισθοδρόμηση. Δεν πρόκειται για «πλουραλισμό απόψεων», αλλά για αμφισβήτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων που έχουν κατοχυρωθεί ακριβώς για να προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Σε μια δημοκρατία, οι προσωπικές πεποιθήσεις είναι σεβαστές. Όταν όμως διατυπώνονται δημόσια με τρόπο που νομιμοποιεί περιορισμούς στα δικαιώματα των γυναικών, οφείλουν να κρίνονται αυστηρά. Η ισότητα και η σωματική αυτονομία δεν είναι διαπραγματεύσιμες. Και κάθε λόγος που τις υπονομεύει — έστω και έμμεσα — είναι επικίνδυνος, όχι μόνο για τις γυναίκες, αλλά για την ίδια τη δημοκρατία.