Ο πόλεμος στο Ιράν και το παγκόσμιο ενεργειακό σοκ αλλάζουν εκ νέου τον επενδυτικό χάρτη, προκαλώντας χάος ακόμα και στα παραδοσιακά επενδυτικά καταφύγια και ωθώντας τους επενδυτές να αναρωτηθούν αν τελικά υπάρχουν μέρη να… κρυφτούν στις αγορές σήμερα.
Ο χρυσός έχει από καιρό τη φήμη ενός χρηματοοικονομικού «ασφαλούς καταφυγίου» σε θυελλώδεις περιόδους. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα, το πολύτιμο μέταλλο έχει κινηθεί περισσότερο σαν τρενάκι του τρόμου παρά σαν ένα ήρεμο λιμάνι.
Ένας πόλεμος που «θεωρητικά» θα ήταν ξεκάθαρα «θετικά νέα» για τον χρυσό, έχει δημιουργήσει μια μακροοικονομική αλυσίδα (πετρέλαιο, πληθωρισμός, υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων, δύναμη δολαρίου) που πιέζει συστηματικά τα πολύτιμα μέταλλα. Ο ίδιος ο μηχανισμός που κάνει τον πόλεμο να φαίνεται οικονομικά επικίνδυνος είναι ο μηχανισμός που καθιστά τον χρυσό λιγότερο ελκυστικό.
Στα τέλη Ιανουαρίου, η τιμή του χρυσού εκτινάχθηκε σε ιστορικό υψηλό κοντά στα 5.600 δολάρια η ουγγιά, ωστόσο έχει χάσει περίπου το 20% από τότε, με το μεγαλύτερο μέρος της βουτιάς να σημειώνεται αυτές τις τέσσερις εβδομάδες του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Φυσικά, εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα με βάση τα ιστορικά δεδομένα, έχοντας αυξηθεί σχεδόν 300% την τελευταία δεκαετία.
Τα αμερικάνικα κρατικά ομόλογα, το δολάριο, το ελβετικό φράγκο, το γεν και ιδιαίτερα ο χρυσός είναι μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων στα οποία οι επενδυτές τείνουν στρέφονται μαζικά σε περιόδους αυξημένης οικονομικής, γεωπολιτικής ή χρηματοοικονομικής αβεβαιότητας. Είναι τα assets που είναι πιθανότερο να χρησιμεύσουν ως μέσο «αποθήκευσης αξίας», σε μια κρίση.
Ως μη χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο, ο χρυσός υπήρξε για αιώνες το ασφαλέστερο λιμάνι από όλα, ιδιαίτερα σε περιόδους πληθωριστικής καταιγίδας. Ωστόσο, εν μέσω του πολέμου στο Ιράν, ο χρυσός δεν είναι μόνο το ασφαλές καταφύγιο με τη χειρότερη απόδοση, αλλά είναι ένα από τα assets γενικότερα που έχουν χτυπηθεί το περισσότερο. Έχει υποχωρήσει κατά 15% τον Μάρτιο, και στα 4.450 δολ. περίπου, στον χειρότερο μήνα του από τον Φεβρουάριο του 1983.
Στο επίκεντρο του sell-off του χρυσού βρίσκεται η… μάχη για μετρητά μεταξύ των παγκόσμιων επενδυτών. Καθώς η αβεβαιότητα βαθαίνει γύρω από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, οι συμμετέχοντες στην αγορά ρευστοποιούν περιουσιακά στοιχεία για να καλύψουν ζημίες ή και να διατηρήσουν τη ρευστότητα. Ο χρυσός, λόγω και του ισχυρού ράλι το προηγούμενο διάστημα, ήταν μεταξύ των πρώτων assets που πωλήθηκαν.
Το ράλι αυτό, ουσιαστικά, αποτελεί σημαντικό λόγο για το sell-off του χρυσού. Η τιμή του εκτοξεύθηκε κατά 70% το 2025, με ώθηση όχι μόνο από τη συσσώρευση αποθεμάτων από τις κεντρικές τράπεζες, αλλά και από νέους αγοραστές, όπως τα ETFs χρυσού. Αναλυτές επισημαίνουν πως το αδιάκοπο bull run του μετάλλου το μετέτρεψε σε asset ρίσκου αντί για ένα απλό καταφύγιο, και αυτό εξηγεί το «ξεφόρτωμα«» των επενδυτών τον τελευταίο μήνα.
Ένας άλλος βασικός παράγοντας πίσω από την πτώση του χρυσού είναι οι μεταβαλλόμενες προοπτικές για τα παγκόσμια επιτόκια. Οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας αναμένεται να τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό, ωθώντας τις κεντρικές τράπεζες να εξετάσουν το ενδεχόμενο περαιτέρω σύσφιξης της νομισματικής πολιτικής.
Τα υψηλότερα επιτόκια τείνουν να μειώνουν την ελκυστικότητα των μη αποδοτικών (non-yielding ) περιουσιακών στοιχείων όπως ο χρυσός. Καθώς οι αποδόσεις των μετρητών και των κρατικών ομολόγων ενισχύονται, οι επενδυτές απομακρύνονται από τα πολύτιμα μέταλλα. Αυτή η δυναμική έχει προσθέσει πίεση στις τιμές του χρυσού, παρά την αβεβαιότητα και τους κινδύνους στις προοπτικές της οικονομίας.
Ένας άλλος, πιο «ειδικός» παράγοντας είναι οι διαταραχές στη φυσική διακίνηση πολύτιμων μετάλλων. Ο πόλεμος έχει επηρεάσει τις αεροπορικές μεταφορές από και προς το Ντουμπάι, έναν κρίσιμο κόμβο που διαχειρίζεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών χρυσού και ασημιού. Αυτό έχει οδηγήσει σε προσωρινές διαταραχές στις παραδοσιακές αλυσίδες εφοδιασμού, ιδίως στη διακίνηση χρυσού από το Λονδίνο στις ασιατικές αγορές, όπως επισημαίνει το AFP.
Παράλληλα, η Μέση Ανατολή αποτελεί σημαντική πηγή ζήτησης για χρυσό, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 10% της παγκόσμιας ιδιωτικής κατανάλωσης, συνεπώς οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτήν την περιοχή αναπόφευκτα έχει επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά του πολύτιμου μετάλλου.
Πάντως, μπορεί η γοητεία του χρυσού ως ασφαλούς καταφυγίου να έχει θολώσει, το δολάριο και τα αμερικανικά ομόλογα δεν έχουν λάμψει κιόλας, αναφέρει σε σχετική ανάλυση το Reuters. Ο πόλεμος στο Ιράν εξαφάνισε ουσιαστικά τον όρο «ασφαλές επενδυτικό καταφύγιο» από τα «βιβλία» των επενδυτών.
Το δολάριο έχει αυξηθεί, αλλά κατά λιγότερο από 2%. Αρκετές μεγάλες κεντρικές τράπεζες είναι πιθανό να αυστηροποιήσουν την πολιτική τους φέτος περισσότερο από την Fed επομένως το δολάριο δεν λαμβάνει καμία υποστήριξη από τις αναμενόμενες διαφορές επιτοκίων.
Όπως σημειώνουν επίσης οι αναλυτές της Deutsche Bank, πολλές κεντρικές τράπεζες στην Ασία και τη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επιδιώξουν να μειώσουν τα συναλλαγματικά τους αποθέματα και τις αποταμιεύσεις σε δολάρια για να χρηματοδοτήσουν τους υψηλότερους λογαριασμούς εισαγωγών τους, να αποτρέψουν την υπερβολική αποδυνάμωση των νομισμάτων τους και να μετριάσουν το εισερχόμενο σοκ του πληθωρισμού. Αυτό θα πλήξει το δολάριο και ενδεχομένως θα αποτελέσει ακόμη μεγαλύτερο βάρος για τα αμερικανικά ομόλογα.
Εντωμεταξύ, το ελβετικό φράγκο και το ιαπωνικό γεν – τα δύο νομίσματα-ασφαλή καταφύγια που παραδοσιακά διαθέτουν πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών και χαμηλό πληθωρισμό – πλήττονται από εγχώρια ζητήματα.
Η κεντρική τράπεζα της Ελβετίας προειδοποίησε ότι, ενόψει της ανατίμησης του νομίσματος, «η προθυμία της να παρέμβει στην αγορά συναλλάγματος έχει αυξηθεί». Το γεν, που ήδη κυμαίνεται γύρω από τα χαμηλά πολλών δεκαετιών, δεν έχει μεγάλη ελκυστικότητα δεδομένου ότι η Ιαπωνία εισάγει σχεδόν όλη την ενέργειά της.
Υπάρχει ωστόσο ένα περιουσιακό στοιχείο, που φαίνεται πάντα να τα πάει καλά σε μια κρίση, ακόμη και σε ένα σοκ προσφοράς: τα μετρητά. Τα αμερικανικά money market funds έχουν αυξηθεί κατά περίπου 60 δισεκατομμύρια δολάρια από τις 28 Φεβρουαρίου, φτάνοντας σε νέο ρεκόρ 7,86 τρισεκατομμυρίων δολαρίων…
