Για τον κίνδυνο νέου στασιμοπληθωριστικού σοκ εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή διαρκέσει, ιδίως βραχυπρόθεσμα, ειδικά στις χώρες που είναι καθαροί εισαγωγείς ενέργειας, όπως η Ελλάδα, προειδοποιούν Τράπεζα της Ελλάδος και διεθνείς και εγχώριοι οίκοι και τράπεζες.
Σημειώνεται πως το συνολικό μερίδιο του πετρελαίου, των παραγώγων αυτού και του φυσικού αερίου στην τελική κατανάλωση ενέργειας στην Ελλάδα (για ενεργειακή χρήση) ήταν 61% το 2024, από τα υψηλότερα στην ΕΕ-27.
Όπως τόνισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις εξελίξεις στις αγορές ορυκτών καυσίμων και ιδιαίτερα στην αγορά του φυσικού αερίου. Οι επιπτώσεις της γεωπολιτικής διαταραχής θα μπορούσαν να ενισχυθούν περαιτέρω από την επίδραση της αβεβαιότητας, την αυξημένη μεταβλητότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές, την επανατιμολόγηση των κινδύνων στις χρηματοπιστωτικές αγορές και την υποτονική εξωτερική ζήτηση λόγω των εμπορικών διενέξεων. «Εάν η σύγκρουση διαρκέσει, θα βιώσουμε για μια ακόμη φορά στασιμοπληθωριστικές πιέσεις, ιδίως βραχυπρόθεσμα», όπως σημείωσε.
«Συνολικά, οι καθοδικοί κίνδυνοι για την παγκόσμια ανάπτυξη και την ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ έχουν επίσης ενισχυθεί οι ανοδικοί κίνδυνοι για τον πληθωρισμό», είπε χαρακτηριστικά.
Όπως άλλωστε επισημαίνει και η Moody’s, εάν το πετρέλαιο διατηρηθεί στα 100 δολάρια ή και υψηλότερα, θα προκαλέσει οικονομική πίεση. «Οι υψηλές τιμές της ενέργειας θα αυξήσουν τις τιμές καταναλωτή και το κόστος παραγωγής παγκοσμίως, διαβρώνοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και επιβαρύνοντας τις επενδύσεις, ενώ οι κεντρικές τράπεζες θα στραφούν σε αυξήσεις των επιτοκίων. Η επακόλουθη σύσφιξη των χρηματοοικονομικών συνθηκών και η αυξημένη αβεβαιότητα θα περιορίσουν σημαντικά την παγκόσμια ανάπτυξη», τονίζει ο οίκος.
Η Oxford Economics τόνισε πως οι τελευταίες ημέρες έχουν δείξει ότι οι τιμές της ενέργειας ανταποκρίνονται γρήγορα στους τίτλους ειδήσεων, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί μια ταχεία άνοδος στα 140 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, υπάρχει μεγαλύτερη αβεβαιότητα σχετικά με το ενδεχόμενο η σύγκρουση να προκαλέσει μια τόσο σημαντική άνοδο για μια παρατεταμένη περίοδο. Στο χειρότερο δυνατό σενάριο, ο οίκος υποθέτει ότι οι τιμές του πετρελαίου θα φτάσουν κατά μέσο όρο τα 140 δολάρια για περίπου δύο μήνες. Σε αυτό το επίπεδο, όπως προειδοποιεί, οι τιμές του πετρελαίου γίνονται καταστροφικές για την οικονομία επειδή η μετάδοση διευρύνεται καθώς οι συνθήκες της χρηματοπιστωτικής αγοράς «σφίγγουν» σημαντικά.
Και κατά την BlackRock, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή προκαλεί ένα σοκ στην αλυσίδα προσφοράς που οφείλεται στην ενέργεια, με πολύ διαφορετικές επιπτώσεις σε όλο τον κόσμο. Η τιμολόγηση της αγοράς υποδηλώνει εβδομάδες διαταραχών, όχι ημέρες ή μήνες. Το επεισόδιο αυτό προσθέτει στον κίνδυνο πληθωρισμού σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται από παράγοντες προσφοράς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων έχουν αυξηθεί. «Υπάρχει, συνεπώς, κίνδυνος στασιμοπληθωριστικού σοκ», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Κατά τον κ Στουρνάρα, η ελληνική οικονομία κρατά προς το παρόν αντοχές και οι προοπτικές παραμένουν θετικές, παρά τις δυσμενείς εξωτερικές επιδράσεις, ωστόσο πολλά θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή και από τη διάρκεια της στρατιωτικής σύγκρουσης. Αν η διάρκεια αυτή δεν ξεπεράσει τον μήνα, το 2026 ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ στην Ελλάδα αναμένεται να διαμορφωθεί σε γενικές γραμμές κοντά σε αυτόν του 2025, όπως τόνισε.
Όπως υποστήριξε και η Alpha Bank, η ελληνική οικονομία είναι σε τροχιά ανόδου και διαθέτει υψηλή αντοχή υποστηριζόμενη από τα δημοσιονομικά πρωτογενή πλεονάσματα των τελευταίων ετών. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, με σημαντική εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, την καθιστά ευάλωτη σε έντονες αυξήσεις των διεθνών τιμών ενέργειας.
Συνεπώς, η παράταση της διάρκειας ή/και διεύρυνση της σύγκρουσης θα μπορούσε να έχει μακροοικονομικές επιπτώσεις μέσα από τρία κανάλια:
Πρώτον, της ενίσχυσης της ενεργειακής συνιστώσας του πληθωρισμού και κατά συνέπεια του γενικού επιπέδου τιμών. Μία διαταραχή από την πλευρά της προσφοράς, με διάρκεια αρκετών μηνών λόγω της ανόδου των τιμών της ενέργειας και των περιορισμών στις θαλάσσιες και εμπορικές διαδρομές που αυξάνουν το κόστος και το χρόνο μεταφοράς, αναμένεται να ενισχύσει το κόστος παραγωγής και τις πληθωριστικές προσδοκίες. Επιπλέον, μία νέα ενεργειακή κρίση ενδέχεται να επιδεινώσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών -πρωτίστως μέσω της διεύρυνσης του ελλείμματος του ισοζυγίου καυσίμων– το οποίο αποτελεί διαχρονικά διαρθρωτική αδυναμία της ελληνικής οικονομίας.
Δεύτερον, της αποδυνάμωσης των εισερχόμενων ταξιδιωτικών ροών και ως εκ τούτου των ταξιδιωτικών εισπράξεων. Η αυξημένη αβεβαιότητα στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις για τον ελληνικό τουρισμό, οδηγώντας σε μείωση των αφίξεων, ιδίως μέσω κρουαζιέρας. Εάν, ωστόσο, το πεδίο των επιχειρήσεων περιοριστεί στη Μέση Ανατολή, ο ελληνικός τουρισμός πιθανότατα να ευνοηθεί, αυξάνοντας το μερίδιο αγοράς έναντι των ανταγωνιστικών προορισμών, όπως είχε παρατηρηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2010 κατά την Αραβική Άνοιξη.
Τρίτον, της καθυστέρησης στην υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων ως απόρροια της αυξημένης αβεβαιότητας αλλά και του υψηλού ενεργειακού κόστους. Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το 2026 αποτελεί το τελευταίο έτος υλοποίησης του προγράμματος Next Generation EU και απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Πάντως, η θετική δυναμική της ελληνικής οικονομίας, καθώς και η δημοσιονομική σταθερότητα και τα πρωτογενή πλεονάσματα τα οποία έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια και έχουν συμβάλλει στη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου που μπορεί να αξιοποιηθεί για τη λήψη μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, είναι μεταξύ των παραγόντων που θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν τις δυσμενείς επιδράσεις μιας νέας ενεργειακής κρίσης.
Όπως αναφέρεται και σε έκθεση της Εθνικής Τράπεζας, η ελληνική οικονομία εμφανίζει αυξημένη δυναμική, ωστόσο η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης κραδασμών. Σε ένα πιο δυσμενές σενάριο αναφορικά με τις τιμές ενέργειας και την αυξημένη αβεβαιότητα μέχρι και το β’ τρίμηνο του 2026, και χωρίς να λαμβάνεται υπόψη πιθανή ενεργοποίηση κρατικών μέτρων στήριξης, ο μέσος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ το α’ εξάμηνο προβλέπεται να υποχωρήσει κατά 0,5% και σε περίπου 1,7% ετησίως. Η επιβάρυνση θα επικεντρωθεί κυρίως στο β’ τρίμηνο, όταν η ανάπτυξη αναμένεται να υποχωρήσει στο 1,5%. Πάντως, για το υπόλοιπο του έτους προβλέπεται επιτάχυνση της δραστηριότητας με την ετήσια αύξηση του ΑΕΠ να διαμορφώνεται στο 2,3% στο δεύτερο μισό του έτους, ενώ στο σύνολο του 2026 θα κυμανθεί στο 2%, σε σύγκριση με την αρχική εκτίμηση που ήταν κοντά στο 2,5%. Παράλληλα, η μεταβολή του πληθωρισμού προβλέπεται να επιταχυνθεί στο 3,2% ετησίως, από 2,3% στο βασικό σενάριο.
