«Η Αριστερά τραβά τους νάρκισσους, όπως το φως τα έντομα»

Το νέο βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα παρουσιάστηκε ως μια προσωπική πολιτική εξομολόγηση· όμως όσο περισσότερο διαβάζεται, τόσο περισσότερο μοιάζει με μια αυτοϋπονομευτική αφήγηση, όπου κάθε κεφάλαιο ανοίγει νέες πληγές και κάθε σελίδα μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης με πρόσωπα, γεγονότα και ολόκληρες κοινωνικές ομάδες. Αντί για ανανέωση εικόνας, το κείμενο επαναφέρει με ορμή μια περίοδο που η πλειονότητα της κοινωνίας θέλει να ξεπεράσει – και μάλιστα με τον ίδιο τον συγγραφέα να προσφέρει τα πολεμοφόδια.

Η ουσία του προβλήματος συμπυκνώνεται στο εξής: ο Τσίπρας επιχειρεί να ξαναγράψει μια ιστορία που οι πολίτες έχουν ζήσει στο πετσί τους. Και όταν δοκιμάζεις να «ρετουσάρεις» γεγονότα που έχουν αφήσει βαθιά σημάδια, το αποτέλεσμα δεν είναι πολιτική δικαίωση αλλά συλλογικός εκνευρισμός. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και πρώην συνεργάτες του αντιδρούν οργισμένα. Το βιβλίο μοιάζει να ενεργοποιεί εκ νέου το λεγόμενο αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο, όχι απλώς ως πολιτική τάση, αλλά ως συναισθηματικό αντανακλαστικό.

Το πιο σοβαρό, όμως, βρίσκεται στο περιεχόμενο. Ο πρώην πρωθυπουργός ομολογεί –άθελά του– ότι έκανε λάθος σχεδόν σε όλα: από τις επιλογές υπουργών μέχρι τις κρίσιμες αποφάσεις σε καθοριστικές στιγμές για τη χώρα. Μιλά για Βαρουφάκη «που δεν γνώριζε καλά», για Κωνσταντοπούλου «που δεν έπρεπε να γίνει πρόεδρος της Βουλής», για υπουργούς που «δεν απέσυρε», για πρόσωπα που στήριξε και μετά απέρριψε. Οι ομολογίες αυτές, αντί να δείχνουν ωριμότητα, διαγράφουν με ακρίβεια το περίγραμμα μιας κυβέρνησης που πορεύθηκε με λάθος πρόσωπα, λάθος επιλογές και διαρκείς υπολογισμούς.

Ακόμη πιο σκοτεινό είναι το κομμάτι της τραγωδίας στο Μάτι. Η προσπάθεια να παρουσιαστεί ως θύμα παραπληροφόρησης δεν συνάδει με τα γεγονότα. Η χώρα γνώριζε για νεκρούς πολύ νωρίτερα από την ώρα που επικαλείται, ενώ το περιβόητο «θέατρο» της ενημέρωσης στο Χαλάνδρι παραμένει μια από τις πιο βαριές στιγμές της διακυβέρνησής του. Το βιβλίο αποφεύγει να κάνει πραγματική αυτοκριτική· επιλέγει να μετατοπίζει ευθύνες και να μειώνει το βάρος ιστορικών σφαλμάτων.

Αντίστοιχα, η απουσία ουσιαστικής αναφοράς στο σκάνδαλο Novartis –και στον τρόπο που εργαλειοποιήθηκε εναντίον πολιτικών αντιπάλων– επιβεβαιώνει ότι ο συγγραφέας δεν επιδιώκει να απολογηθεί, αλλά να ξαναχτίσει έναν μύθο που έχει καταρρεύσει. Ενδεικτικές είναι οι… ηρωικές περιγραφές για την πολιτική στάση της συζύγου του σημερινού πρωθυπουργού, τις οποίες ο Τσίπρας παρουσιάζει περίπου ως «αναγκαία τακτική». Λόγια που, αντί για αυτοκριτική, μοιάζουν με μια νέα μορφή κυνισμού.

Τελικά, το βιβλίο δεν ανοίγει δρόμο. Τον κλείνει. Αν στόχος ήταν η επαναφορά στο πολιτικό προσκήνιο, η στρατηγική μοιάζει καταδικασμένη: όταν οι πολίτες θυμούνται το παρελθόν, σπάνια το νοσταλγούν. Και αν πράγματι ο Τσίπρας φιλοδοξεί να ηγηθεί ενός νέου κόμματος, το τίμημα της δημοσιότητας που κέρδισε τώρα μπορεί να αποδειχθεί βαρύ. Γιατί, όπως δείχνει η ιστορία, η “πέτρα” που ρίχνεις στο πηγάδι μπορεί να μην ξαναβγαίνει – και σίγουρα όχι με νέο rebranding.