Ο επαρκής ύπνος δεν σημαίνει πάντα και ποιοτική ξεκούραση.
Πολλοί άνθρωποι κοιμούνται 7 ή 8 ώρες, ωστόσο ξυπνούν με αίσθημα κόπωσης, πνευματικής θολούρας και μειωμένης ενέργειας. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο και συνδέεται άμεσα με τον τρόπο ζωής, το άγχος και τον κιρκαδικό ρυθμό του οργανισμού.
Ο ρόλος του ποιοτικού ύπνου
Ο ύπνος χωρίζεται σε στάδια (ελαφρύς, βαθύς και REM). Η πραγματική αποκατάσταση του σώματος γίνεται κυρίως στον βαθύ ύπνο, όπου ρυθμίζονται οι ορμόνες, ενισχύεται το ανοσοποιητικό και «καθαρίζει» ο εγκέφαλος από τοξίνες.
Όταν ο ύπνος διακόπτεται συχνά ή είναι επιφανειακός, ο οργανισμός δεν ολοκληρώνει αυτούς τους κύκλους, ακόμη κι αν η συνολική διάρκεια φαίνεται επαρκής.
Το άγχος και η κορτιζόλη
Το χρόνιο στρες είναι από τους βασικότερους εχθρούς του ύπνου. Η αυξημένη κορτιζόλη, η ορμόνη του στρες, κρατά τον εγκέφαλο σε κατάσταση «ετοιμότητας». Αυτό οδηγεί σε:
- συχνές αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα
- ελαφρύ, μη αναζωογονητικό ύπνο
- πρωινή κόπωση και ευερεθιστότητα
Ακόμη και αν κάποιος δεν το αντιλαμβάνεται, το σώμα του λειτουργεί σαν να μην ξεκουράστηκε.
Ο κιρκαδικός ρυθμός εκτός ισορροπίας
Ο ανθρώπινος οργανισμός ακολουθεί ένα εσωτερικό ρολόι, τον κιρκαδικό ρυθμό, που ρυθμίζει τον ύπνο, την εγρήγορση και τον μεταβολισμό.
Η έκθεση σε οθόνες πριν τον ύπνο, τα ακανόνιστα ωράρια και ο ύπνος πολύ αργά το βράδυ μπλοκάρουν την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που σηματοδοτεί στο σώμα ότι ήρθε η ώρα για ξεκούραση.
Καθημερινές συνήθειες που επιδεινώνουν την κόπωση
Πολλές φορές η πρωινή εξάντληση δεν οφείλεται σε κάποιο παθολογικό αίτιο, αλλά σε απλές συνήθειες:
- κατανάλωση καφεΐνης μετά το απόγευμα
- βαριά γεύματα αργά το βράδυ
- έλλειψη φυσικής δραστηριότητας
- συνεχής χρήση κινητού ή τηλεόρασης πριν τον ύπνο
Το σώμα χρειάζεται “σήματα” για να καταλάβει πότε ξεκουράζεται και πότε ενεργοποιείται.
Πότε χρειάζεται προσοχή
Αν η κόπωση επιμένει για εβδομάδες και συνοδεύεται από:
- υπνηλία μέσα στην ημέρα
- δυσκολία συγκέντρωσης
- πονοκεφάλους ή ταχυκαρδίες
- αλλαγές στη διάθεση
τότε μπορεί να σχετίζεται με ορμονικές διαταραχές, αναιμία, θυρεοειδή ή διαταραχές ύπνου, όπως η υπνική άπνοια.
Μικρές αλλαγές με μεγάλο αποτέλεσμα
Η βελτίωση της ποιότητας του ύπνου δεν απαιτεί ακραίες παρεμβάσεις. Η σταθερή ώρα ύπνου, η μείωση των οθονών το βράδυ και η διαχείριση του άγχους μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά μέσα σε λίγες εβδομάδες.
