Η δημιουργία ενός από τα μεγαλύτερα κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, στην καρδιά της Δυτικής Μακεδονίας, αποτελεί ίσως το πιο φιλόδοξο επενδυτικό σχέδιο που έχει παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια στην ελληνική αγορά ενέργειας.
Η ΔΕΗ επιχειρεί να μετατρέψει την πρώην λιγνιτική περιοχή της Κοζάνης σε έναν διεθνή κόμβο καθαρής ενέργειας και ψηφιακών υποδομών, στέλνοντας παράλληλα μήνυμα ότι η ανάπτυξη των data centers δεν θα επιβαρύνει τους λογαριασμούς ρεύματος των καταναλωτών.
Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο του ετήσιου συνεδρίου της Eurelectric στο Ελσίνκι, όπου ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΗ, Γιώργος Στάσσης, παρουσίασε τη φιλοσοφία πίσω από το μεγάλο εγχείρημα της Κοζάνης. Όπως υπογράμμισε, το έργο έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε η νέα τεράστια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας που θα προκύψει από τη λειτουργία του data center να καλυφθεί από νέες επενδύσεις παραγωγής και όχι από τους υφιστάμενους ενεργειακούς πόρους που εξυπηρετούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η ανησυχία για την επίδραση των data centers στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί πλέον κεντρικό ζήτημα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η εκρηκτική ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί πρωτοφανείς ανάγκες σε υπολογιστική ισχύ και συνεπώς σε ηλεκτρική ενέργεια. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Eurelectric, η κατανάλωση των ευρωπαϊκών data centers θα μπορούσε να φθάσει έως και τις 287 τεραβατώρες ετησίως μέχρι το 2030, απορροφώντας σχεδόν το ένα τρίτο της συνολικής αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ΔΕΗ προωθεί ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης. Αντί να εγκατασταθεί ένα ενεργοβόρο data center σε μια περιοχή χωρίς επαρκή ενεργειακή υποδομή, σχεδιάζεται η ταυτόχρονη ανάπτυξη νέων μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αλλά και σύγχρονες μονάδες φυσικού αερίου που θα λειτουργούν υποστηρικτικά. Με τον τρόπο αυτό, η επιπλέον κατανάλωση θα καλύπτεται από νέα ισχύ που θα δημιουργηθεί αποκλειστικά για την επένδυση.
Η πρώτη φάση του έργου προβλέπει την κατασκευή data center ισχύος 300 μεγαβάτ, μέγεθος που το κατατάσσει ήδη μεταξύ των μεγαλύτερων ψηφιακών επενδύσεων στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ωστόσο, το μακροπρόθεσμο σχέδιο είναι ακόμη πιο φιλόδοξο, καθώς προβλέπεται επέκταση έως το 1 γιγαβάτ, μετατρέποντας την Κοζάνη σε έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς κόμβους τεχνητής νοημοσύνης και cloud υποδομών.
Η επιλογή της Δυτικής Μακεδονίας μόνο τυχαία δεν είναι. Η περιοχή διαθέτει ήδη εκτεταμένα ηλεκτρικά δίκτυα, μεγάλες εκτάσεις γης που απελευθερώθηκαν μετά την απολιγνιτοποίηση, καθώς και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό με πολυετή εμπειρία στον ενεργειακό τομέα. Η ΔΕΗ επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα ώστε η μετάβαση από τον λιγνίτη στη νέα ψηφιακή οικονομία να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη με κορυφαίους διεθνείς παρόχους data centers και τεχνολογικούς κολοσσούς. Οι εταιρείες αυτές αναμένεται να αναλάβουν το ψηφιακό σκέλος του έργου, ενώ η ΔΕΗ θα προσφέρει την ενεργειακή υποδομή, τη γη και τα δίκτυα που απαιτούνται για την υλοποίηση της επένδυσης.
Το σχέδιο εντάσσεται στη νέα αναπτυξιακή στρατηγική του ομίλου και υποστηρίζεται από τα κεφάλαια που εξασφαλίστηκαν μέσω της πρόσφατης επιτυχημένης χρηματοδότησης ύψους 4 δισ. ευρώ. Η συμφωνία με τον στρατηγικό εταίρο αναμένεται να οριστικοποιηθεί εντός των επόμενων μηνών, ενώ η κατασκευή των πρώτων εγκαταστάσεων θα μπορούσε να ξεκινήσει μέσα στο 2026.
Πέρα από την οικονομική διάσταση, η επένδυση αποκτά και γεωπολιτική σημασία. Η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ταυτόχρονα να ενισχύσει την τεχνολογική της αυτονομία. Η δημιουργία μεγάλων κέντρων δεδομένων που τροφοδοτούνται από καθαρή ενέργεια θεωρείται κρίσιμο στοιχείο αυτής της στρατηγικής.
Η Κοζάνη φαίνεται πλέον να μετατρέπεται από σύμβολο της λιγνιτικής εποχής σε σημείο αναφοράς για τη νέα οικονομία της ενέργειας και της τεχνητής νοημοσύνης. Εάν το σχέδιο προχωρήσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΔΕΗ, η Ελλάδα θα αποκτήσει μια επένδυση διεθνούς εμβέλειας που μπορεί να επηρεάσει θετικά τόσο την ενεργειακή αγορά όσο και τη θέση της χώρας στον παγκόσμιο ψηφιακό χάρτη.
