Ο θόρυβος ως μετανεωτερική μορφή βίας και η γενιά χωρίς αντίπαλο
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα φαινόμενο συγχρονισμένο — σε χωριά, νησιά, επαρχιακές πόλεις, Αθήνα. Δεν αφορά έναν τόπο. Αφορά ένα κλίμα. Οι νέοι δεν παίρνουν μηχανάκι για να μετακινηθούν, ούτε για να επιδείξουν οδήγηση, ούτε για να εντυπωσιάσουν κορίτσια. Ουτε για να βοηθησουν τους γονεις τους. Το πρώτο που αλλάζουν δεν είναι τα φρένα, ούτε τα λάστιχα, ούτε η αισθητική. Είναι η εξάτμιση. Πρέπει να ακούγεται.
Δεν οδηγούν μηχανάκια. Οδηγούν κομπρεσέρ.
Αν το δούμε ψυχρά, ο θόρυβος εδώ δεν είναι παράπλευρο αποτέλεσμα. Είναι ο σκοπός. Η μηχανή είναι το μέσο. Το αντικείμενο της απόλαυσης δεν είναι η κίνηση· είναι η διατάραξη.
Και αυτό μας οδηγεί στο ουσιαστικό: ο θόρυβος δεν είναι απλώς ήχος. Είναι πράξη. Είναι επιβολή. Είναι εισβολή στο νευρικό σύστημα του άλλου. Είναι βία χωρίς άγγιγμα.
Στις παλιότερες κοινωνίες η βία είχε πρόσωπο. Υπήρχε σύγκρουση. Υπήρχε αντιπαράθεση. Ο νέος συγκρουόταν με τον πατέρα, με τον δάσκαλο, με την εξουσία, με την κοινωνική τάξη πραγμάτων. Η επιθετικότητα είχε κατεύθυνση και ρίσκο. Υπήρχε αντίπαλος.
Σήμερα η επιθετικότητα έχει μείνει, αλλά ο αντίπαλος έχει διαλυθεί.
Ο πατέρας δεν είναι συμβολική αυθεντία — είναι συχνά κουρασμένος, ενοχικός ή απών.
Η μητέρα δεν είναι φορέας ορίου — συχνά εξαντλημένη ή υπερπροστατευτική.
Ο δάσκαλος δεν έχει κύρος.
Η κοινωνία δεν έχει ιδεολογικό πρόσωπο.
Με ποιον να συγκρουστεί ο νέος;
Η σύγκρουση απαιτεί κάτι συμπαγές απέναντι. Όταν όλα είναι ρευστά, η επιθετικότητα δεν βρίσκει στόχο. Διαχέεται στον χώρο. Και ο πιο εύκολος τρόπος να επιτεθείς στον χώρο είναι να τον γεμίσεις με τον εαυτό σου — ηχητικά.
Εδώ εμφανίζεται αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε μετανεωτερική βία του θορύβου:
βία χωρίς σώμα, χωρίς αίμα, χωρίς ορατό θύμα — αλλά με πραγματική ενόχληση.
Δεν σε χτυπά. Σε διαπερνά.
Δεν σε τραυματίζει εμφανώς. Σε εξαντλεί.
Το παιδί που περνάει με εκκωφαντικά διαπεραστική εξάτμιση στις τρεις τα ξημερώματα δεν καλεί σε διάλογο. Δεν λέει «συζητήστε μαζί μου». Λέει: «Θα με υποστείτε». Είναι μονόλογος. Και ο μονόλογος είναι η πιο ασφαλής μορφή επιθετικότητας — δεν ρισκάρεις απάντηση.
Εδώ προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα: γιατί δεν αντιπαρατίθενται κάθετα, όπως παλιά; Γιατί δεν διατυπώνουν λόγο; Γιατί δεν κάνουν πολιτική, τέχνη, συλλογική δράση; Γιατί η «επανάσταση» περιορίζεται στο γκάζι;
Διότι ο λόγος προϋποθέτει πίστη ότι κάποιος θα σε ακούσει.
Η ιδεολογία προϋποθέτει εχθρό.
Η επανάσταση προϋποθέτει νόημα.
Σήμερα ο εχθρός είναι αφηρημένος: «σύστημα», «αγορά», «κρίση», «παγκοσμιοποίηση». Δεν πολεμάς αφηρημένα σύννεφα. Αντί να στραφεί η επιθετικότητα σε πρόσωπο ή θεσμό, γίνεται διάχυτη διατάραξη της καθημερινότητας.
Επανάσταση χωρίς ιδέες.
Σύγκρουση χωρίς αντίπαλο.
Έκρηξη χωρίς αφήγημα.
Υπάρχει και η ψυχαναλυτική διάσταση. Στην εφηβεία, η επιθετικότητα είναι εργαλείο αποχωρισμού. Ο νέος πρέπει συμβολικά να «σκοτώσει» τον γονέα για να σταθεί αυτόνομα. Αν όμως ο γονέας δεν λειτουργεί ως σταθερό σύμβολο εξουσίας, αν δεν υπάρχει σαφές όριο, δεν υπάρχει τίποτα να ανατρέψεις. Η επιθετικότητα δεν βρίσκει κατακόρυφο άξονα. Γίνεται οριζόντια.
Και τότε ο θόρυβος λειτουργεί ως υποκατάστατο πράξης:
«Αφού δεν μπορώ να ανατρέψω, θα διαταράξω.»
Δεν είναι απλώς ανάγκη να «δείξουν ότι υπάρχουν». Είναι αγωνία μη-αναγνώρισης. Η αντίδραση του άλλου — το τίναγμα, η αγανάκτηση, η κατάρα από το μπαλκόνι — λειτουργεί σαν καθρέφτης. «Σε επηρέασα. Άρα υπάρχω.»
Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι η οργή. Είναι η απουσία κατεύθυνσης. Δεν βλέπεις συλλογικότητα, δεν βλέπεις δημιουργία, δεν βλέπεις συγκρότηση λόγου. Βλέπεις εκτόνωση. Και η εκτόνωση χωρίς στόχο καταλήγει σε αυτοϋπονόμευση.
Η περιφρόνηση προς τον κίνδυνο —— δεν είναι πια «νεανικό ρίσκο». Είναι μια μορφή μηδενισμού. Όχι απαραίτητα ασυνειδητη επιθυμία θανάτου, αλλά αδιαφορία για την αξία της συνέχειας. «Δεν με νοιάζει τι θα γίνει». Αυτή η στάση δεν είναι ηρωική. Είναι κενή.
Τα φαινόμενο με τα σκυλιά που γαβγίζουν αδιάκοπα, τα ηχεία στο τέρμα, τη γενικευμένη ανοχή στον θόρυβο, εντάσσονται στο ίδιο μοτίβο. Η κοινωνία εκπαιδεύεται στην ιδέα ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει σε όποιον επιβάλλεται περισσότερο. Η συμπονια υποχωρεί. Για αυτό και διολίσθησε στην πλαστή λέξη «ενσυναισθηση». Η ησυχία εκλαμβάνεται ως αδυναμία.
Κάποτε το κύρος αποκτιόταν με επίδοση. Σήμερα αποκτάται με ένταση.
Δεν είναι όλα αυτά απλώς «παραβατικότητα». Είναι σύμπτωμα κοινωνίας που έχει χάσει το συμβολικό της βάρος. Όταν δεν υπάρχει τίποτα που να αξίζει να ανατρέψεις, δεν επαναστατείς. Διαταράσσεις. Όταν δεν υπάρχει αφήγημα, δεν παράγεις λόγο. Παράγεις θόρυβο.
Έτσι φτάνουμε στην εικόνα που περιγράφει την εποχή:
μια γενιά που δεν έχει αντίπαλο, δεν έχει ιδεολογία, δεν έχει σαφές όριο, δεν έχει τελετουργία ενηλικίωσης — και επιλέγει την πιο φθηνή μορφή ισχύος.
Να ακούγεται.
Οι νέοι δεν οδηγούν μηχανάκια.
Οδηγούν κομπρεσέρ.
