Τα τελευταία χρόνια, ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού αγροτικού κόσμου αποτελείται από μικροκαλλιεργητές και ετεροεπαγγελματίες – ανθρώπους που διατηρούν γεωργική δραστηριότητα χωρίς να έχουν αποκλειστικά αγροτικό εισόδημα.

Η πραγματικότητα της ελληνικής υπαίθρου είναι ότι οι περισσότεροι δεν μπορούν να ζήσουν μόνο από τη γεωργία, ειδικά όταν πρόκειται για μικρές ιδιοκτησίες και μικρής κλίμακας παραγωγή.

Γι’ αυτόν τον λόγο, το ενδεχόμενο μέτρο που συζητείται – η κατάργηση της δυνατότητας των ετεροεπαγγελματιών να λαμβάνουν αγροτικές επιδοτήσεις, αλλά και η απαγόρευση λήψης επιδότησης σε όσους δεν έχουν αγροτικό εισόδημα πέραν της ίδιας της επιδότησης – έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία. Πρόκειται για ένα μέτρο με τεράστιες συνέπειες που αγγίζουν τόσο την οικονομία των μικρών ιδιοκτητών γης όσο και την κοινωνική σύνθεση της περιφέρειας.

1. Ποιοι είναι στην πραγματικότητα οι “ετεροεπαγγελματίες” αγρότες;

Ο όρος αφορά ανθρώπους που:

  • Έχουν μικρές ή μεσαίες εκτάσεις γης.
  • Δεν μπορούν να επιβιώσουν αποκλειστικά από την καλλιέργεια.
  • Συμπληρώνουν το εισόδημά τους με άλλη εργασία (υπάλληλοι, ελεύθεροι επαγγελματίες κ.λπ.).
  • Συχνά παραχωρούν τη γη τους για καλλιέργεια σε έναν τοπικό αγρότη μέσω συμφωνίας.

Η επιδότηση σε αυτή τη μικρή κλίμακα παίζει ρόλο όχι ως “εύκολο χρήμα”, αλλά ως:

  • ενίσχυση για την κάλυψη των εξόδων της γης (καθαρισμοί, σπόροι, νερό, συντήρηση),
  • μια μικρή οικονομική ανάσα για να μην εγκαταλειφθεί το χωράφι,
  • κίνητρο για να συνεχίσουν να καλλιεργούνται μικρά τεμάχια που διαφορετικά θα μένουν ακαλλιέργητα.

2. Πώς λειτουργεί σήμερα η σχέση ιδιοκτήτη – αγρότη

Στην επαρχία υπάρχουν εδώ και δεκαετίες άτυπες αλλά λειτουργικές συμφωνίες:η πραγματικη ελευθερη αγορα, που επιχειρει να ανατρεψει η κυβερνηση για την επιπλαστη δικη της.

Πολλοί αγρότες νοικιάζουν αγροτεμάχια τα οποία χρησιμοποιούν ως κανονικούς, φυσικούς βοσκοτόπους, για να βοσκούν βιολογικά τα ζώα τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το όφελος είναι αμοιβαίο: ο ιδιοκτήτης παραχωρεί τη γη του σε χαμηλό ή και μηδενικό αντίτιμο, ενώ ο κτηνοτρόφος αξιοποιεί μεγάλες εκτάσεις χωρίς υπέρογκο κόστος. Παράλληλα, η γη διατηρείται καθαρή από ανεπιθύμητη βλάστηση χάρη στα ζώα, γεγονός που αποτελεί φυσική συντήρηση. Οι δε επιδοτήσεις που αντιστοιχούν σε αυτές τις εκτάσεις είναι μικρές, αλλά χρήσιμες για τη διατήρηση της ισορροπίας αυτού του συστήματος.

Στο παρελθόν μάλιστα υπήρχαν ειδικά καθεστώτα επιδότησης, όπως εκείνο της «Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης» (GAEC), όπου η κατάσταση του χωραφιού ως αξιοποιήσιμης έκτασης δικαιολογούσε την ενίσχυση. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης είχε κίνητρο να παραχωρεί τη γη σε πολύ χαμηλή τιμή — ακόμη και δωρεάν — επειδή η παρουσία ζώων κρατούσε το χωράφι καθαρό, μειώνοντας δραστικά το κόστος συντήρησης που υπό άλλες συνθήκες θα έφτανε χιλιάδες ευρώ.

Επομένως, το σημερινό κυβερνητικό αφήγημα ότι δήθεν «οι ετεροεπαγγελματίες πρέπει να αποκλειστούν για να αυξηθούν οι επιδοτήσεις των κατά κύριο επάγγελμα αγροτών» είναι απολύτως παραπλανητικό. Η αλήθεια είναι ότι, μόλις μειωθεί η βάση των δικαιούχων, η κυβέρνηση — σε συνεργασία με την Ε.Ε. — θα μειώσει το συνολικό ποσό των επιδοτήσεων, με αποτέλεσμα όχι μόνο να μη δουν οι επαγγελματίες αγρότες περισσότερο χρήμα, αλλά τελικά να βρεθούν με λιγότερο.

Την ίδια στιγμή, η απομάκρυνση των ετεροεπαγγελματιών και των μικρών ιδιοκτητών θα οδηγήσει σε μαζική εγκατάλειψη εκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων. Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που κρατούσαν τη γη ζωντανή — είτε με απλή συντήρηση, είτε με ενοικίαση σε κτηνοτρόφους, είτε με βασική αξιοποίηση. Η ερήμωση των εκτάσεων θα είναι άμεση, και θα συμπαρασύρει και τους λίγους επαγγελματίες που θα απομείνουν, αφού η ύπαιθρος χωρίς πληθυσμό δεν μπορεί να συντηρήσει ούτε παραγωγή ούτε οικονομική δραστηριότητα.

Πρόκειται για μια τακτική τύπου «διαίρει και κορόιδευε»: βάζουν τη μία κατηγορία αγροτών απέναντι στην άλλη, ώστε κανείς να μη βλέπει πού πραγματικά χάθηκαν τα λεφτά. Γιατί τα πραγματικά χρήματα δεν χάθηκαν από τους μικρούς.

Χάθηκαν:

– από τις εταιρείες συμβουλευτικών και “ψηφιακών” υπηρεσιών που επιβλήθηκαν στους

αγρότες και απορρόφησαν τεράστια ποσά με δυσανάλογες χρεώσεις,

– και από τη διαφθορά, όπου μεγάλα ποσάκατέληξαν σε λάθος ανθρώπους με πολιτικές πλάτες.

Από εκεί χάθηκαν τα δικαιώματα, όχι από τους ιδιοκτήτες με μικρά αγροτεμάχια που βοηθούσαν να παραμένει η ελληνική ύπαιθρος ζωντανή.

Συνοπτικά, έως σήμερα

  • Ο ιδιοκτήτης της γης λαμβάνει (ή όχι) τις επιδοτήσεις.
  • Ο μικροαγρότης καλλιεργεί το χωράφι, συχνά χωρίς υψηλό ενοίκιο.
  • Το κέρδος του αγρότη δεν είναι χρήμα αλλά:
    • φθηνό καρπο για τα ζώα του,
    • παραγωγή ζωοτροφών.

Με αυτόν τον τρόπο:

  • ο ιδιοκτήτης διατηρεί ενεργή την έκταση,
  • ο αγρότης κερδίζει φθηνή ζωοτροφή,
  • το χωράφι δεν εγκαταλείπεται και αποδίδει στην τοπική παραγωγή.

Αν καταργηθεί η επιδότηση για τον ιδιοκτήτη η μικροαγροτη, τι θα συμβεί;
Ο ιδιοκτήτης δεν θα έχει λόγο να μπει σε έξοδα,
ο αγρότης δεν θα έχει φθηνή καλλιεργήσιμη γη,
και η γη πιθανότατα θα μείνει ακαλλιέργητη ή θα πωληθεί.

3. Η πραγματική λειτουργία του συστήματος και το μεγάλο λάθος της κυβέρνησης

Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι:

  • αν κάποιος δεν έχει “καθαρό αγροτικό εισόδημα” πέρα από την επιδότηση, τότε “δεν είναι πραγματικός αγρότης”
    και άρα “δεν δικαιούται επιδότηση”.

Αυτό όμως παραβλέπει μια κρίσιμη πραγματικότητα:

Ένα μεγάλο μέρος του πραγματικού αγροτικού κύκλου στηρίζεται σε τέτοιες συνεργασίες.

Ένα παράδειγμα:

  • Ένας κτηνοτρόφος έχει 80–120 πρόβατα.
  • Για να μην αγοράζει πανάκριβο σανό, χρειάζεται φθηνή γη.
  • Ο ιδιοκτήτης γης δίνει το χωράφι με χαμηλό μίσθωμα επειδή -συχνα- λαμβάνει την επιδότηση η και μικροσυνεταιριζεται με τον αγροτη, συγχωριανο η συγγενη.
  • Αν χαθεί η επιδότηση, το μίσθωμα θα πρέπει να αυξηθεί.
  • Ο κτηνοτρόφος δεν θα το αντέξει → θα μειώσει ζωικό κεφάλαιο ή θα κλείσει.

Αυτό το “κρυφό εισόδημα” που δεν βλέπει η κυβέρνηση είναι η αξία σε είδος που παίρνει ο αγρότης.

4. Κοινωνικές συνέπειες: Ερήμωση της υπαίθρου

Αν κοπεί η επιδότηση στους ετεροεπαγγελματίες και στους μικροϊδιοκτήτες:

  1. Χιλιάδες μικροί ιδιοκτήτες δεν θα έχουν λόγο να πληρώνουν έξοδα για τη γη τους.
  2. Πολλοί μικροαγρότες θα χάσουν φθηνή καλλιεργήσιμη γη.
  3. Τα μικρά χωράφια θα εγκαταλειφθούν.
  4. Η τοπική κτηνοτροφία θα χτυπηθεί βαρύτατα, αφού το κόστος ζωοτροφών θα εκτοξευτεί.
  5. Οι μικροί οικισμοί θα χάσουν κατοίκους.
  6. «Μεγάλοι» θα αγοράσουν φθηνά τις εγκαταλειμμένες εκτάσεις.
  7. Η απωλεια επιδοτησης θα είναι απωλεια εισοδηματος για το χωριο και την περιοχη, αρα μειωση τζιρου εκει.

Το μέτρο, μεταφρασμένο κοινωνικά, σημαίνει:

Ένα νέο κύμα εσωτερικής μετανάστευσης και συγκέντρωσης γης σε λίγους.

Κάτι που έχει ήδη συμβεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με δραματικές συνέπειες για τη δημογραφία και την παραγωγή.

5. Η “κατηγορία περί μη δηλωμένου εισοδήματος” είναι παραπλανητική

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ο ιδιοκτήτης:

  • “Δεν δηλώνει κέρδος”
  • “Δεν είναι παραγωγός”

Αλλά αυτό αγνοεί ότι:

  • Ο ιδιοκτήτης πληρώνει έξοδα για τη γη.
  • Η επιδότηση δεν είναι “κέρδος” αλλά ενίσχυση κόστους.
  • Το πραγματικό “κέρδος” της γης πηγαίνει στον αγρότη που καλλιεργεί, σε είδος.
  • Χωρίς τη μικρή αυτή ενίσχυση, η οικονομική λογική της μικρής καλλιέργειας καταρρέει.

Με απλά λόγια:

Χωρίς επιδότηση, ούτε ο μικροϊδιοκτήτης ούτε ο μικροαγρότης μπορούν να επιβιώσουν. Φυσικά αυτό συμβαίνει λόγω των αρχικών συμφωνιών και περιορισμών μας με την ΕΕ το 1980. Οι επιδοτήσεις ήταν αντάλλαγμα σε αυτές. Όχι επειδή δεν έχουμε ανταγωνιστικά ποιοτικά προϊόντα.

6. Τι θα συμβεί αν το μέτρο εφαρμοστεί στην πράξη

Ας δούμε τι σημαίνει αυτό :

  • O ιδιοκτήτης έχει  γη.
  • Παίρνει  μια επιδότηση.
  • Ένας αγρότης χρησιμοποιεί τη γη για να εξασφαλίσει σανό ή ζωοτροφή.
  • Η συμφωνία είναι βιώσιμη μόνο επειδή η επιδότηση καλύπτει τα έξοδα.

Αν αφαιρεθεί:

  • Ο ιδιοκτητς χανει το εισόδημα που τον βοηθούσε να φροντίζει  το χωράφι.
  • Ο αγρότης χάνει πρόσβαση σε φθηνή γη.
  • Η παραγωγή πέφτει.
  • Η γη υποβαθμίζεται ή μένει χέρσα.

Όλα αυτά, μάλιστα, σε μια περίοδο που η Ελλάδα έχει τεράστιες ανάγκες σε εγχώρια παραγωγή και σε αυτονομία τροφίμων.

Συμπέρασμα

Το μέτρο αυτό, αν υιοθετηθεί, δεν είναι απλώς “μια διορθωτική αλλαγή στις επιδοτήσεις”.
Είναι μια δομική αναδιάρθρωση που:

  • χτυπά τους μικρούς,
  • ευνοεί τους μεγάλους,
  • ερημώνει την ύπαιθρο,
  • διαλύει παραδοσιακές συνεργασίες δεκαετιών
    και
  • μετατρέπει την ελληνική αγροτική παραγωγή σε κάτι συγκεντρωτικό, αδύναμο και μη βιώσιμο.

Η πραγματική οικονομική και κοινωνική ζημιά θα ξεπεράσει κατά πολύ το δημοσιονομικό όφελος που υποτίθεται ότι επιδιώκει η κυβέρνηση.

Περαιτέρω σημεία άξια αναφοράς:

Ο αγρότης και ο μικρός ιδιοκτήτης γης έχουν στα χέρια τους πλούτο που σαπίζει, όχι γιατί δεν θέλουν να τον αξιοποιήσουν, αλλά επειδή η δημόσια διοίκηση λειτουργεί τιμωρητικά, δαιδαλωδώς και αντιαναπτυξιακά.

1. Τα χωράφια που έχουν λογγώσει – μια δαπανηρή παγίδα για τους ιδιοκτήτες

Πάρα πολλές εκτάσεις έχουν μείνει σε αχρηστία για 5, 10 ή και 20 χρόνια. Όταν ένα χωράφι λογγώσει, η επαναφορά του δεν είναι ζήτημα “καλού θελήματος”.

Κοστίζει από 2.000 έως 10.000 ευρώ σε μηχανήματα, πετρέλαιο, εργολάβους και ειδικά εργαλεία.

Και εδώ είναι το παράλογο:

Το κράτος δεν προσφέρει καμία ουσιαστική ενίσχυση.

Δεν υπάρχει ειδική επιδότηση καθαρισμού μέσω της ΚΑΠ, παρότι θα έπρεπε να είναι αυτονόητη.

Δεν προβλέπεται εξαίρεση από γραφειοκρατικές προϋποθέσεις για περιπτώσεις εγκαταλελειμμένης γης.

Αντί να βοηθήσει, το κράτος διώκει τον ιδιοκτήτη όταν πάει να καθαρίσει, ζητώντας χαρτιά, άδειες και τεχνικές προδιαγραφές που δεν έχουν καμία επαφή με την πραγματικότητα της ελληνικής υπαίθρου. Ακομα χειροτερα- του δημευει τα χωραφια ως δηθεν δασικα.

Έτσι καταλήγουμε σε ένα εξωφρενικό δίλημμα:

ή ο ιδιοκτήτης πληρώνει χιλιάδες ευρώ, ή αφήνει το χωράφι να καταστρέφεται.

Αυτή δεν είναι πολιτική ενίσχυσης· είναι πολιτική εγκατάλειψης.

2. Η επιτακτική ανάγκη της περίφραξης – και πάλι το κράτος απουσιάζει

Η αύξηση πληθυσμών λύκων, αγριογούρουνων, αλεπούδων και αρκούδων είναι γεγονός. Δεν έγινε τυχαία:

έγινε επί της παρούσας διακυβέρνησης, με προστατευτικές πολιτικές χωρίς κανένα αντισταθμιστικό μέτρο.

Αποτέλεσμα;

Καλλιέργειες καταστρέφονται σε μια νύχτα.

 Ζώα τρώγονται ή τρομοκρατούνται.

 Οι αγρότες πληρώνουν τη ζημιά από την τσέπη τους.

Η περίφραξη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα.

Όμως κοστίζει πάρα πολύ – κάποιες φορές περισσότερο από την αξία της ίδιας της γης.

Και η λογική ερώτηση είναι:

Αφού το κράτος είναι που με την πολιτική του γιγάντωσε αυτά τα ζώα, γιατί δεν επιδοτεί και την προστασία από αυτά;

3. Το χάος των επιδοτήσεων αγρανάπαυσης

Η τωρινή «επιδοματική διαχείριση» είναι ένα κλασικό δείγμα ελληνικής δυσλειτουργίας:

– Τα υγιή χωράφια δεν επιδοτούνται.

– Τα κουρασμένα χωράφια που χρειάζονται ξεκούραση επίσης δεν επιδοτούνται σωστά.

– Η γραφειοκρατία είναι χαοτική.

– Οι εκτάσεις μένουν ακαλλιέργητες επειδή ο ιδιοκτήτης δεν ξέρει καν τι δικαιούται.

Η αγρανάπαυση στην Ελλάδα δεν λειτουργεί ως εργαλείο αναζωογόνησης γης.

Λειτουργεί ως εργαλείο σύγχυσης.

4. Αγροτικοί οικισμοί δίπλα σε ερημωμένα χωριά – ένα ανεκμετάλλευτο δυναμικό

Σε όλη τη χώρα υπάρχουν περιοχές όπου:

– ένα χωριό έχει πολλούς ενεργούς κτηνοτρόφους,

– και το διπλανό χωριό έχει σχεδόν ερημώσει.

Τα χωράφια των ερημωμένων χωριών, παρότι χρήσιμα και καλλιεργήσιμα, μένουν αναξιοποίητα γιατί η απόσταση κάνει την προσέγγισή τους ασύμφορη.

Εδώ το κράτος θα μπορούσε να παρέμβει με απλές κινήσεις:

Έξτρα επιδότηση πετρελαίου για χρήση γης που βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση.

Κίνητρα μεταφοράς μηχανημάτων.

Τοπικά σχέδια αξιοποίησης παραμελημένης γης.

Αντ’ αυτού, τίποτα.

Και έτσι…

– οι κτηνοτρόφοι δεν βρίσκουν γη,

– οι ιδιοκτήτες δεν έχουν έσοδα,

– και το κράτος χάνει παραγωγή και έσοδα.

Όλοι χάνουν.

5. Οι νέες συζητήσεις της ΕΕ – μια ευκαιρία που η κυβέρνηση δεν αξιοποιεί

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συζητά εδώ και καιρό σημαντική αύξηση επιδοτήσεων για μικρές αγροτικές επιχειρήσεις, ακόμα και για ετεροεπαγγελματίες.

Αν εφαρμοζόταν σωστά αυτό στην Ελλάδα, θα δημιουργούσε:

-κίνητρα για αναβάθμιση εγκαταλελειμμένης γης,

-κίνητρα για παραχώρηση γης σε κτηνοτρόφους με πολύ χαμηλό ενοίκιο,

ακόμα και δωρεάν παραχώρηση, εφόσον ο ιδιοκτήτης θα είχε εξασφαλισμένη επιδότηση.

Και εδώ μπορεί να υπάρξει μια δίκαιη ρύθμιση:

ένα μέρος της επιδότησης πηγαίνει στον αγρότη που καλλιεργεί και ένα στον ιδιοκτήτη.

Όλοι κερδίζουν.

Δεν υπάρχει κανένας ηθικός φραγμός σε αυτό.

Αλλά για να εφαρμοστεί, χρειάζεται μια κυβέρνηση που να ξέρει τι κάνει – και όχι μια κυβέρνηση που έχει πλήρη άγνοια των αναγκών της υπαίθρου.

Συμπέρασμα

Η σημερινή κατάσταση δεν είναι αποτέλεσμα «μοίρας» ούτε «αντικειμενικών δυσκολιών».

Είναι αποτέλεσμα επίμονης πολιτικής αδιαφορίας.

Αν το κράτος:

– επιδότησε τον καθαρισμό λογγωμένων χωραφιών,

– κάλυπτε μέρος της περίφραξης,

– απλούστευε τις διαδικασίες,

– έδινε κίνητρα αξιοποίησης εγκαταλελειμμένης γης,

– και αξιοποιούσε τις ευκαιρίες της ΕΕ,

η ελληνική ύπαιθρος θα μπορούσε να αναγεννηθεί σε λίγα χρόνια.

Αντί για αυτό, παρακολουθούμε μια σκόπιμη ακινησία.

Μια πολιτεία που λειτουργεί σαν φρένο, όχι σαν μοχλός ανάπτυξης.

Και όσο μένουμε σε αυτή τη γραμμή, η γη θα μένει άγονη — αλλά όχι λόγω φύσης.

Λόγω πολιτικής.

Facebook Comments