Μετά τον θάνατο ή την παραίτηση ενός Πάπα, ξεκινά η αυστηρά οργανωμένη και μυστικοπαθής διαδικασία εκλογής του νέου ηγέτη της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, γνωστή ως Κονκλάβιο.
Ο όρος προέρχεται από τις λατινικές λέξεις cum clave, που σημαίνει «με κλειδί», αναδεικνύοντας τον αυστηρά κεκλεισμένο χαρακτήρα της διαδικασίας.
Το Κονκλάβιο συγκεντρώνει τους καρδιναλίους εκλέκτορες, οι οποίοι είναι συνήθως έως 120 σε αριθμό και δεν πρέπει να έχουν υπερβεί το 80ό έτος της ηλικίας τους. Οι καρδινάλιοι καλούνται στη Ρώμη, όπου φιλοξενούνται στη Domus Sanctae Marthae, ενώ οι συνεδριάσεις και οι ψηφοφορίες πραγματοποιούνται στο εμβληματικό Καπέλα Σιστίνα.
Πριν από την έναρξη των ψηφοφοριών, οι καρδινάλιοι συμμετέχουν σε μία σειρά λειτουργιών και συζητήσεων, οι οποίες αποσκοπούν στη διαμόρφωση συνείδησης και στην αναγνώριση των προτεραιοτήτων της Εκκλησίας. Η διαδικασία εκλογής ακολουθεί αυστηρούς κανόνες μυστικότητας: απαγορεύεται κάθε εξωτερική επικοινωνία, ενώ κάθε μορφή παραβίασης συνεπάγεται σοβαρές ποινές.
Για να εκλεγεί ένας νέος Πάπας, απαιτείται η συγκέντρωση τουλάχιστον των δύο τρίτων των ψήφων. Αν καμία υποψηφιότητα δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό, οι ψηφοφορίες συνεχίζονται δύο φορές κάθε πρωί και απόγευμα μέχρι την επίτευξη αποτελέσματος.
Ένα από τα πιο γνωστά σύμβολα του Κονκλαβίου είναι ο καπνός που εκπέμπεται από την καμινάδα της Καπέλα Σιστίνα: μαύρος καπνός σημαίνει ότι δεν υπήρξε εκλογή, ενώ λευκός καπνός ανακοινώνει στον κόσμο ότι ένας νέος Πάπας έχει εκλεγεί.
Μετά την εκλογή, ο νέος Πάπας αποδέχεται το αξίωμα και επιλέγει το παπικό όνομα του. Στη συνέχεια, εμφανίζεται στο μπαλκόνι της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου για το ιστορικό «Habemus Papam», την πρώτη δημόσια εμφάνισή του και την ευλογία του λαού.
Το Κονκλάβιο παραμένει μια από τις πλέον εμβληματικές και σεβαστές παραδόσεις της Καθολικής Εκκλησίας, γεμάτη τελετουργικό, ιστορία και βαθιά πνευματική σημασία.
