Α) Το πριν: Κάνουμε (ως «συντεταγμένη κοινωνία») όλα όσα είναι απαραίτητα και αυτονόητα;
Όταν μιλάμε για αυτονόητες αλήθειες ή δεδομένα, είναι πιθανό να θεωρηθούν αυτά που λέμε τετριμμένα και κοινότοπα.
Αυτονόητο 1:
Σχεδόν όλες οι πυρκαγιές ξεκινούν από ένα σημείο. Αν υπάρξει κάποια άμεση αντίδραση με τα κατάλληλα μέσα, θα μπορεί η αρχική φωτιά να σβήσει ακόμη και με ένα κουβά νερό (… που λέει ο λόγος…)
Άρα το πρώτο ζητούμενο είναι η όσο το δυνατό ταχύτερη αντιμετώπιση της αρχικής εστίας.
Αυτό επιβάλλει την ύπαρξη δύο απλών προϋποθέσεων:
Α) Το να υπάρχει μια ομάδα ατόμων κατάλληλα εξοπλισμένων στις παρυφές του δάσους ή και μέσα στο δάσος, ώστε να μπορούν να φθάσουν στην αρχική εστία στον ελάχιστο δυνατό χρόνο.
Αυτή λοιπόν η ομάδα δεν μπορεί να ανήκει στην Πυροσβεστική Υπηρεσία, της οποίας το αντικείμενο είναι κυρίως οι πυρκαγιές στο αστικό περιβάλλον, αλλά σε ένα πυροσβεστικό σώμα της δασικής υπηρεσίας, το οποίο όμως καταργήθηκε το 1998 με έναν ατυχέστατο νόμο της τότε κυβέρνησης Σημίτη, ο οποίος ωστόσο παραμένει σε ισχύ 28 χρόνια μετά χωρίς καν να τίθεται προς αμφισβήτηση, παρά τις τρομακτικές καταστροφές που έχουν συμβεί έκτοτε.
Β) Δεν αρκεί φυσικά να υπάρχει κοντά η ομάδα της δασικής υπηρεσίας, θα πρέπει να μπορεί να φτάσει το πυροσβεστικό όχημα τόσο κοντά στην εστία, ώστε οι δασοπυροσβέστες να μπορούν να σβήσουν τη φωτιά με τους σωλήνες που διαθέτουν. Πρόσφατα μάλιστα έμαθα (με έκπληξη!) ότι οι σωλήνες ενός πυροσβεστικού οχήματος μπορούν, κατάλληλα συνενωμένοι, να φθάσουν σε μήκος τα 600 μέτρα!
Χρειάζονται λοιπόν δασικοί δρόμοι (χωματόδρομοι φυσικά) πλάτους 6-8 μέτρων και όχι βέβαια «αντιπυρικές ζώνες» τεράστιας έκτασης και αμφίβολης αποτελεσματικότητας, οι οποίες επιπλέον απαιτούν τον αφανισμό του μισού δάσους!
Αν λοιπόν δημιουργηθούν δασικοί δρόμοι που θα απέχουν μεταξύ τους 300-600 μέτρα, μια χαρά θα είναι ΚΑΙ το δάσος ΚΑΙ η δυνατότητα έγκαιρης κατάσβεσης της αρχικής εστίας. Επιπλέον το έργο των «πεζοπόρων τμημάτων» θα γίνει πολύ ευκολότερο και αποτελεσματικότερο.
Έλα μου όμως που τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (και αποβλάκωσης) θρηνούν για την απώλεια ενός παρθένου, πυκνού και συνεπώς απροσπέλαστου δάσους, χωρίς φυσικά να τους περνάει από το μυαλό ότι το δάσος χάθηκε ΑΚΡΙΒΩΣ επειδή έχει αυτές τις (καταστροφικές για την επιβίωσή του) ιδιότητες.
Τα δάση πρέπει να είναι προσπελάσιμα, τόσο για τους πυροσβέστες, όσο και για όσους θέλουν να τα απολαύσουν περπατώντας (υπό αυστηρές προϋποθέσεις φυσικά…).
Γιατί διαφορετικά, αν θέλουμε να διατηρήσουμε πάση θυσία την «παρθενία» του, κινδυνεύουμε να χάσουμε το ίδιο το δάσος.
Αυτονόητο 2:
Γ) Δεν είναι όλα τα φυτά εξίσου εύφλεκτα. Τα πεύκα για παράδειγμα είναι τα πιο εύφλεκτα. Ωστόσο, οι «σοφοί αρμόδιοι» πιστεύουν ότι «το δάσος μετά την πυρκαγιά που το κατέστρεψε, είναι καλύτερο «να αναγεννηθεί μόνο του», δηλαδή και πάλι αποκλειστικά και μόνο με πεύκα.
Για να μην αναλύσω περισσότερο, έψαξα να βρω εάν και πότε καταστράφηκε από πυρκαγιά ο Μέλας Δρυμός, δηλαδή το μεγαλύτερο δάσος της Ευρώπης, που όμως αποτελείται κυρίως από δρυς (βελανιδιές).
Βρήκα λοιπόν ότι μόνο τον Ιούλιο και Αύγουστο του 2026 είχαμε δύο πυρκαγιές, σε απόκρημνες πλαγιές, με καταστροφή μόνο… 2-4 στρεμμάτων την κάθε φορά. Αστεία πράγματα δηλαδή.
Το (σχεδόν) αυτονόητο συμπέρασμα είναι ότι είναι πολύ καλύτερο για το δάσος να αναγεννηθεί όχι μόνο με τα πεύκα που προϋπήρχαν και κάηκαν, αλλά και με άλλα δέντρα λιγότερο εύφλεκτα.
Ωστόσο, η ευφλεκτότητα των πράσινων πεύκων είναι ασήμαντη μπροστά σ’ αυτήν που χαρακτηρίζει τις ξερές πευκοβελόνες, τα ξερόχορτα και τα ξερόκλαδα.
Έτσι λοιπόν, αφενός μεν έχουμε κάποιους ηλίθιους ή ασυνείδητους που καίνε τα ξερόχορτα και ξερόκλαδα του οικοπέδου τους και μάλιστα όταν φυσάει άνεμος (όπως συνέβη στο τραγικό Μάτι το 2018 με τους 104 νεκρούς)…
… αφετέρου δε, την φωτιά που διαδίδεται ταχύτατα, επειδή ακριβώς το έδαφος είναι σκεπασμένο με ξερόχορτα.
Η συλλογή και αποκομιδή αυτών των πολύ επικίνδυνων υλικών αποτελεί «αγγαρεία», τόσο για τους ιδιοκτήτες των οικοπέδων, όσο και για τους δήμους και τις περιφέρειες, γιατί, εκτός των άλλων, στοιχίζει πολύ. (Βλ. και παραπομπή [1]).
Δυστυχώς, κάπως έτσι σκέφτονται και οι ίδιοι οι δήμοι, που έχουν αρμοδιότητα σε δημόσιες εκτάσεις…
Έτσι λοιπόν, για μεν τους ιδιώτες είχαν οριστεί από χρόνια προθεσμίες για την αποκομιδή των εύφλεκτων υλικών των οικοπέδων τους με αντίστοιχα πρόστιμα στην περίπτωση μη συμμορφώσεως…
… ενώ για τους Δήμους το ανάλογο νομικό πλαίσιο (Ν. 5281/2026 και σχετική ΚΥΑ ΥΠ/1157/2026) που καθορίζει σαφείς ευθύνες και κυρώσεις, σχετικά με τη διαχείριση και αποκομιδή εύφλεκτων υλικών κατά την αντιπυρική περίοδο, ψηφίστηκε και υλοποιείται μόλις το 2026.
Αυτό όμως δεν καθορίζει ούτε κάποια υποχρέωση της τοπικής αυτοδιοίκησης για δημιουργία υποδομών για προστασία των δασών (δασικοί δρόμοι, παρατηρητήρια κλπ), ούτε καθορίζει πού τελικά θα οδηγηθούν τα εύφλεκτα υλικά και ποια θα είναι η τύχη τους.
… …
Όπως φαίνεται, κανείς μέχρι τώρα δεν έχει σκεφτεί να εφαρμόσει την οικονομική αξιοποίηση αυτών των υλικών.
Το ότι τα ξερόχορτα είναι τόσο εύφλεκτα, σημαίνει απλούστατα ότι έχουν μεγάλο ενεργειακό δυναμικό, που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για παραγωγή ωφέλιμης (ηλεκτρικής) ενέργειας σε αντίστοιχες μονάδες.
Εναλλακτικά, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για παραγωγή λιπασμάτων (βλ. παραπομπή [2]) για καλλιέργειες (ή για τα ίδια τα δάση), ενώ ένα μέρος αυτών, μπορεί να αξιοποιηθεί (ως «σανός») στην κτηνοτροφία.
Υποθέτω λοιπόν ευλόγως ότι αν υπάρχει οικονομικό ενδιαφέρον για τη συλλογή και αποκομιδή των ξερόχορτων και ξερόκλαδων από τα δάση και τις περιοχές που γειτνιάζουν με αυτά, θα υπάρξει αντίστοιχη προθυμία και αποτελεσματικότητα.
…
Εδώ θα σταματήσω, αφενός μεν για να μη κουράσω, αφετέρου δε γιατί πολύ περισσότερα θα έχουν να μας πουν οι ειδικοί δασολόγοι, και εγώ δεν είναι ειδικός, αλλά ένας απλός πολίτης που χρησιμοποιεί κάποια γνωστά σε όλους δεδομένα και τολμάει να εξαγάγει συμπεράσματα χρησιμοποιώντας απλώς την κοινή λογική.
Για άλλα θέματα που μπορεί να σας απασχολούν όπως:
– Γιατί τα εναέρια μέσα δεν χρησιμοποιούνται «όταν φυσάει πολύ δυνατός άνεμος» (οπότε είναι και «η καλύτερη» για τους εμπρηστές από δόλο), ή …
– Γιατί δεν υπάρχουν εναέρια μέσα που να πετάνε και τη νύχτα…
… Μπορεί ο καθένας «μόνος του» (δηλαδή με τη βοήθεια της ΑΙ!) να βρει τις καλύτερες απαντήσεις. Προς το παρόν όμως, καμία από τις διατιθέμενες λύσεις δεν ικανοποιεί πλήρως όλες τις απαιτήσεις αποτελεσματικότητας και ασφάλειας.
Ωστόσο, όταν οι επίγειες δυνάμεις αξιοποιούνται πλήρως, αντίστοιχα λιγότερο απαραίτητες καθίστανται οι εναέριες.
… …
…
Το μετά: Τί κάνει η Ανθρωπότητα απέναντι στους βλάκες και τους ψυχανώμαλους
Ας ξεκινήσουμε με κάτι, που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο:
– Ένα δάσος δεν παίρνει ποτέ φωτιά από μόνο του. Για να συμβεί κάτι τέτοιο, θα έπρεπε η θερμοκρασία του εξωτερικού περιβάλλοντος (θερμοκρασία αυτανάφλεξης, που έχει σχέση με την «ενέργεια ενεργοποιήσεως, βλ. και Παραπομπή [3]) να είναι πάνω από 250 βαθμούς Κελσίου.
– Αυτό συμβαίνει διότι, μπορεί μεν η «καύση του άνθρακα» (ένωσή του με το οξυγόνο για παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα) να είναι «εξώθερμη» (δηλαδή να εκλύεται ενέργεια κατά την ολοκλήρωσή της), αλλά χρειάζεται τη λεγόμενη «ενέργεια ενεργοποιήσεως» (activation energy) για να ξεκινήσει.
– Όπως εύκολα καταλαβαίνετε, αν δεν υπήρχαν οι ως άνω προϋποθέσεις, δεν θα υπήρχε ζωή πάνω στη γη.
(Αντί για άνθρακας και οξυγόνο, θα υπήρχε μόνο… διοξείδιο του άνθρακα)
… …
Για να ξεκινήσει λοιπόν μια πυρκαγιά, θα πρέπει κάποια εύφλεκτα υλικά να έρθουν σε επαφή με :
• Φλόγα (το συνηθέστερο) που προέρχεται από αναμμένο σπίρτο ή τσιγάρο, άλλο φλεγόμενο αντικείμενο, σπινθήρας ανάμεσα σε ηλεκτρικά (ελαττωματικά) καλώδια, σπινθήρας που παράγεται από κάποια εργασία στην ύπαιθρο, ή…
• Πυρακτωμένο αντικείμενο (πχ μέταλλο… πολύ σπανιότερα), ή…
• Από φυσικό φαινόμενο, π.χ. από κεραυνό, ο οποίος όμως δεν συνοδεύεται από βροχή (ακόμα πιο σπάνιο).
Όπως είναι ολοφάνερο, η πυρκαγιά οφείλεται στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων σε :
– Κάποιον ηλίθιο, ο οποίος αποφασίζει να κάψει ξερόχορτα ή να κάνει εργασίες που παράγουν φλόγες (χρήση σιδηροτροχού κλπ) κάποια μέρα που φυσάει δυνατός άνεμος (που παρασύρει τις φλόγες προς το δάσος)
– Κάποια παλιόπαιδα χωρίς επιτήρηση από (ανεπαρκείς) γονείς, που «παίζουν» με φωτιές.
– Κάποιους ψυχανώμαλους – καθάρματα, που βάζουν επίτηδες φωτιά ώστε να «καμαρώνουν» για την αναστάτωση που προκάλεσαν, ή για να εκτονώσουν το …άγχος τους (γιατί το είδαμε και αυτό!)
– Κάποια άλλα άθλια αντικοινωνικά στοιχεία που βάζουν φωτιές για να εκμεταλλευτούν οικονομικά (με κτίσματα ή βοσκοτόπια) κάποιες δασικές εκτάσεις.
… …
Δυστυχώς οι σύγχρονες κοινωνίες, παρά τις προόδους που έχουν σημειώσει σε πολλούς τομείς, κυρίως επιστήμης και τεχνολογίας, έχουν αποτύχει παταγωδώς στη διαπαιδαγώγηση των πολιτών τους, έτσι ώστε να μη διανοούνται καν να δημιουργήσουν συνθήκες έναρξης πυρκαγιάς είτε από αμέλεια (το 90% των περιπτώσεων), είτε από δόλο (10% που δεν είναι καθόλου λίγο…)
(Τα ποσοστά αναφέρονται μόνο σε περιπτώσεις, στις οποίες αποκαλύπτεται ο δράστης).
Έτσι, το μόνο που απομένει είναι ο φόβος μιας εξοντωτικής τιμωρίας στους υπεύθυνους κάθε δασικής πυρκαγιάς.
Εκτός λοιπόν από πολύ αυστηρές ποινές φυλάκισης (πάνω από 10 έτη πραγματικής έκτισης ποινής για τους εμπρηστές από δόλο, πάνω από 2 έτη για τους εμπρηστές από αμέλεια), θα πρέπει να προβλέπονται και οικονομικές κυρώσεις πολύ μεγαλύτερες από το δήθεν «τσουχτερό» πρόστιμο των 3000 Ευρώ που επιβάλει η Πυροσβεστική.
Αυτό που θα πρότεινα και μου φαίνεται απολύτως λογικό και δίκαιο είναι:
Να πληρώνουν από την τσέπη τους ή με εκποίηση μέρους ή του συνόλου της περιουσίας τους τις βλάβες (υλικές και σε ανθρώπινο δυναμικό) που προξενήθηκαν από την πυρκαγιά που προκάλεσαν.
Αν μάλιστα έχουμε και θανάτους, όπως δυστυχώς συνέβη και πρόσφατα, να πληρώνουν το αντίστοιχο ποσό για ψυχική οδύνη που είναι πάνω από 100.000 για καθένα από τα συγγενικά πρόσωπα του θανόντος.
…
Ει μη τι άλλο, όλοι αυτοί οι τωρινοί και μελλοντικοί (υποψήφιοι) εμπρηστές, θα γνωρίζουν ότι αν προκαλέσουν πυρκαγιά με βλάβες και θύματα, θα βρεθούν στη φυλακή, βγαίνοντας από την οποία θα είναι πλέον «πανί με πανί» και δακτυλοδεικτούμενοι από όλη την κοινωνία, από την οποία θα αντιμετωπίζουν τον απόλυτο κοινωνικό στιγματισμό και την γενική περιφρόνηση.
…
Η υπερβολική επιείκεια δεν είναι συστατικό απονομής δικαιοσύνης.
Αντίθετα αποτελεί κατάφωρη αδικία σε τωρινά, αλλά και μελλοντικά θύματα του κάθε ηλίθιου ή/και ψυχανώμαλου.
…
Και ένα τελευταίο σχόλιο:
Η φράση κλισέ: «Οι περιουσίες ξαναγίνονται, οι ζωές δεν ξαναγίνονται»…
… να μου επιτρέψετε να πω ότι όχι μόνο δεν είναι ακριβής (ως προς το πρώτο σκέλος φυσικά), αλλά πως καλό θα ήταν να μη λέγεται και να μην την ακούν όσοι μόλις έχουν χάσει τις περιουσίες τους.
… … …
… …
…
Παραπομπές
[1] Μετά τις φωτιές του 2021 στην Αττική (Βαρυμπόμπη και αλλού), είχαμε συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου (του οποίου ήμουν μέλος), στο οποίο ο τότε Περιφερειάρχης κ. Γιώργος Πατούλης εξηγούσε πόσο η Περιφέρεια … «βοήθησε» στο έργο της κατάσβεσης με υδροφόρες και άλλα μέσα.
Τότε, είχα πάρει το λόγο και είχα πει περίπου τα εξής:
« Η Περιφέρεια είναι κατ’ εξοχήν αρμόδια (μαζί με τους Δήμους, φυσικά, τους οποίους όμως έχει καθήκον να ελέγχει, να συντονίζει και να καθοδηγεί) για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών με καθαρισμό των δασών από εύφλεκτα υλικά και τη διάνοιξη δασικών δρόμων για την ταχεία και απρόσκοπτη λειτουργία των επιγείων πυροσβεστικών μέσων.
Εδώ όμως είχαμε αφήσει τα δάση σε «παρθένα» κατάσταση, μολονότι αυτά βρίσκονταν κοντά σε οικισμούς, οπότε η μεν πυρκαγιά παρέμεινε ανεξέλεγκτη, τα δε υδροφόρα οχήματα αχρησιμοποίητα »
Στην παρέμβασή μου αυτή δεν έλαβα απάντηση, την οποία άλλωστε δεν περίμενα…
[2] https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969724014839
[3] Η «Χημική Κινητική», αποτελεί αντικείμενο όσων σπουδάζουν ή χρησιμοποιούν Φυσικοχημεία.
Ωστόσο, το κείμενο της κ. Ανθής Πανάρα (στον παρακάτω σύνδεσμο) είναι τόσο καλογραμμένο, ώστε μπορεί σε μεγάλο βαθμό να γίνει κατανοητό (μέχρι σελ.9) και από μη ειδικό στις φυσικές επιστήμες.
