Μέρος Α
Αν το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο, ανυπόστατο και δεν παράγει ουσιαστικό αποτέλεσμα… δεν μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί «εθνική ήττα».
…
Απαραίτητες γνώσεις
Βάσει Συνθήκης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της θάλασσας (United Nations Convention on the Law of the Sea, UNCLOS), η οποία εκπονήθηκε και υιοθετήθηκε το 1982, ενώ άρχισε να ισχύει από το 1994, η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) (συμβατικά και η υφαλοκρηπίδα) ορίζεται ως μια περιοχή που εκτείνεται έως 200 ναυτικά μίλια από τις ηπειρωτικές ακτές. Ορίζεται επίσης ότι και τα κατοικημένα νησιά έχουν επίσης ΑΟΖ (επήρεια των νησιών), της οποίας όμως το εύρος δεν προσδιορίζεται (προφανώς θα επηρεάζεται και από την έκταση του κάθε νησιού).
Όταν έχουμε παρακείμενα παράκτια γειτονικά κράτη (π.χ Ελλάδα και Αλβανία ή Αίγυπτος και Λιβύη) ή όταν έχουμε θάλασσα που παρεμβάλλεται ανάμεσα στα ηπειρωτικά τμήματα δύο ή περισσοτέρων κρατών (π.χ.) Ελλάδα, Τουρκία, Αίγυπτος Λιβύη) και η παρεμβαλλομένη θάλασσα (Αιγαίο πέλαγος ή Ανατολική Μεσόγειος) έχει πλάτος μικρότερο από 200 + 200 = 400 ν.μ., υποχρεωτικά θα υπάρχουν περιοχές όπου ταυτόχρονα δύο ή περισσότερα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν δικαιώματα σε ΑΟΖ.
Στις περιπτώσεις αυτές, που φυσικά είναι πάρα πολλές αν όχι και οι περισσότερες, όπου μάλιστα υπάρχουν και νησιά (αυτονόητα για καθαρά γεωγραφικούς λόγους) η UNCLOS δεν προβλέπει κάποια εκ των προτέρων διευθέτηση των ΑΟΖ, όπως άλλωστε είναι και αναμενόμενο, λόγω της πολλαπλότητας, της πολυπλοκότητας και της ιδιαιτερότητας κάθε επί μέρους περίπτωσης, αλλά αντίθετα αφήνει την όποια οριοθέτηση ή/και συνεκμετάλλευση στην «καλή πίστη» και αγαθή πρόθεση των εμπλεκομένων κρατών.
Κάτι που ασφαλώς δεν είναι δεδομένο και είναι φυσικά ανύπαρκτο όταν ανάμεσα σ’ αυτά περιλαμβάνεται και η Τουρκία με τις ονειρώξεις για «γαλάζια πατρίδα» και «σύνορα της καρδιάς» του προέδρου της. (Βλ. και παλαιότερο άρθρο)
Στην περίπτωση αυτή, όταν δηλαδή τα εμπλεκόμενα κράτη δεν μπορούν να συμφωνήσουν, η ίδια η UNCLOS προβλέπει και επιβάλλει την προσφυγή των διαφωνούντων κρατών στο διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Η Τουρκία όμως, δεν συνυπέγραψε την UNCLOS, αλλά και δεν αναγνωρίζει την δικαιοδοσία του Δικαστηρίου της Χάγης.
(Παραμένει ωστόσο πλήρες μέλος του ΟΗΕ, όπως άλλωστε και άλλα κράτη, που έχουν διαπράξει εγκλήματα και αθλιότητες (βλ. Ρωσία του Πούτιν), αλλά αυτό το σοβαρό ζήτημα εκφεύγει του παρόντος…)
Έτσι λοιπόν, η Τουρκία ζητάει μεν να υπογράψουμε συμφωνία για τον καθορισμό των μεταξύ μας ΑΟΖ σε στυλ win-win (ή kazan-kazan τουρκιστί), αλλά υπό την προϋπόθεση ότι να (πολλά, σημαντικά και μεγάλα) νησιά μας ΔΕΝ έχουν ΑΟΖ…
… Με άλλα λόγια, μας ζητάει να παραβιάσουμε το διεθνές δίκαιο… υπέρ της και εις βάρος μας.
Οπότε… σε τί είδους μνημόνιο θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε με την Τουρκία;
… …
…
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η κοντινότερη απόσταση μεταξύ των ακτών της νοτιοδυτικής Τουρκίας και των ακτών της βορειοανατολικής Λιβύης (παρακάμπτοντας τη γεωγραφική ύπαρξη της Κρήτης) υπολογίζεται περίπου στα 342 χιλιόμετρα (182 ναυτικά μίλια).
Συνεπώς, εκ πρώτης όψεως (με τις αντίστοιχες …παρωπίδες) θα φαινόταν εντελώς λογικό να υπογράψουν τα δύο κράτη συμφωνία για τις τεμνόμενες ΑΟΖ τους. (Βλ και Σχόλιο 2).
Ωστόσο, στην ίδια περιοχή συνυπάρχουν και ΑΟΖ άλλων κρατών (Ελλάδα, Ιταλία, Αίγυπτος, Κύπρος, Συρία, Ισραήλ, Λίβανος και… Μάλτα), οπότε η όποια συμφωνία για ΑΟΖ θα πρέπει να προσυπογραφεί και από αυτές!!
Άπαξ και αυτό δεν έχει συμβεί (ούτε φαίνεται ότι πρόκειται να συμβεί με τα μυαλά που κουβαλάνε οι Τούρκοι), το μνημόνιο αυτό, εφόσον δεν λαμβάνει υπόψιν τις ΑΟΖ όλων των εμπλεκομένων κρατών, ούτε καν την ύπαρξη της μεγαλονήσου Κρήτης…
… Το μνημόνιο όχι μόνο είναι νομικά άκυρο και ανυπόστατο…
… Όχι μόνο δεν έχει καμιά πιθανότητα να εφαρμοστεί στην πράξη, γιατί είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί εταιρεία να κάνει μια (πανάκριβη) γεώτρηση, με κίνδυνο να υποστεί τιμωρία και οικονομική καταστροφή…
… Αλλά, θα έπρεπε να θεωρείται από κάθε δημοκρατικό κράτος ή σοβαρό Διεθνή Οργανισμό ως αξιοθρήνητη και κατάπτυστη γελοιότητα, που εκθέτει ανεπανόρθωτα όλους αυτούς που το υπέγραψαν και που θεωρούν ότι έχει κάποιες διεθνείς επιπτώσεις.
Με τέτοιου είδους ενέργειες, όχι μόνο δεν προάγεται το κύρος της Τουρκίας, αλλά συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο.
Την γελοιότητα της Τουρκίας συναγωνίζεται επάξια αυτή του «κοινοβουλίου» της Λιβύης.
Το τρέχον κοινοβούλιο της Λιβύης (η Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στο Τομπρούκ, στο ανατολικό άκρο της χώρας!) εξελέγη στις 25 Ιουνίου 2014.
Παραταύτα, παραμένουν «βουλευτές», λόγω του ότι θεωρείται ότι δεν είναι δυνατό να γίνουν νέες εκλογές λόγω του ταραγμένου πολιτικού κλίματος και του εμφυλίου στη χώρα.
Ωστόσο, οι «αντιπρόσωποι» αυτοί είχαν καταψηφίσει το ίδιο μνημόνιο το 2020.
Τί συνέβη τώρα ώστε να αλλάξουν γνώμη και μάλιστα «ομόφωνα»;
Επειδή υποθέτω ότι εκβιάστηκαν, ανατρέχω στην ΑΙ και βρίσκω τα εξής:
• Ο ρόλος του Σαντάμ Χαφτάρ: Ο 35χρονος γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος προωθείται με αμερικανική και πλέον και με τουρκική στήριξη ως ο νέος πρόεδρος μιας μελλοντικά ενοποιημένης Λιβύης βρίσκεται πίσω από αυτή τη γεωπολιτική προσέγγιση με την Άγκυρα.
•: Για να επιτευχθεί η ομόφωνη έγκριση, παραμερίστηκε και αποπέμφθηκε ο μέχρι πρότινος πρόεδρος του σώματος, Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος αντικαταστάθηκε από τον Αλ Σαλιχίν Αμπντελνάμπι αλ Ομπέιντι.
Σημείωση: Προφανώς έτσι λειτουργεί η Λιβύη του «στρατάρχη» Χαλίφα Χαφτάρ:
Όποιος έχει διαφορετική άποψη, αποπέμπεται και αντικαθίσταται…
… και ευχαριστημένος να είναι, που δεν υφίσταται χειρότερα…
… …
…
Η αντίδραση των κομμάτων της ελληνικής αντιπολίτευσης
Δυστυχώς, η πρώτη αντίδραση των κκ Ανδρουλάκη και Τσίπρα στην είδηση της υπερψήφισης του «μνημονίου της ντροπής», δεν ήταν η προσήκουσα για να μην πω τίποτα χειρότερο:
-Για «σοβαρή διπλωματική ήττα» μίλησε ο πρώτος
-Για «παταγώδη αποτυχία» ο δεύτερος
Αυτή η στενά κομματική αντιμετώπιση ενός διεθνούς προβλήματος εθνικού ενδιαφέροντος μόνο θλίψη μπορεί να παραγάγει.
Θα έλεγα μόνο το εξής:
– Είτε το «μνημόνιο» αποτελεί σοβαρό κείμενο που παράγει έννομα και συγκεκριμένα αποτελέσματα, οπότε συνιστά πράγματι «εθνική ήττα» για τη χώρα μας…
– Είτε αποτελεί μια αρλούμπα και μια σαπουνόφουσκα, οπότε παράγει μόνο αποτελέσματα γελοιοποίησης αυτών που το συμφώνησαν. Οπότε για ποια εθνική ήττα και αποτυχία μιλάμε;
Εδώ, φαίνεται ότι οι ηγέτες της αντιπολίτευσης ασπάστηκαν (στην αρχή τουλάχιστον, στη συνέχεια κάπως το μετρίασαν…) την πρώτη εκδοχή, η οποία – σημειωτέον – ήταν και η εκδοχή των Τούρκων.
Θα συνιστούσα λοιπόν – κυρίως στην ελληνική αντιπολίτευση – αφενός μεν να δείχνουν στοιχειώδη σοβαρότητα, δηλαδή να σκέπτονται λίγο περισσότερο πριν προβούν σε δημόσιες δηλώσεις…
Αφετέρου δε να δείχνουν στοιχειώδη ομοψυχία σε θέματα που έχουν σχέση με εθνικά συμφέροντα.
Ας μη ξεχνάμε ότι μπορεί να υποστηρίζουμε διαφορετικές ιδεολογίες και κόμματα, αλλά ανήκουμε στο ίδιο έθνος.
Τουλάχιστον όσοι σεβόμαστε την ίδια την ιδέα του Έθνους.
… … …
… …
…
Μέρος Β
Το καλό… καλώδιο και η καλή γειτονία
Ένα κοινό παράδειγμα «καλής γειτονίας»
Ας υποθέσουμε ότι έχουμε ένα μικρό παιδί, που έχει την επόμενη Κυριακή (του Ιουλίου) τα γενέθλιά του και τα περιμένει πώς και πώς, για να διασκεδάσει με τους φίλους του.
Επειδή θα κάνει ζέστη, όλες οι εκδηλώσεις (διασκεδαστές, μουσική, χορός κλπ) θα γίνουν έξω από το σπίτι, στον ανοιχτό χώρο του οικοπέδου.
Αποφασίζουμε λοιπόν να ενημερώσουμε τον γείτονα:
– Ξέρεις, την επόμενη Κυριακή θα έχουμε γενέθλια και θα υπάρχει φασαρία. Μολονότι έχουμε κάθε δικαίωμα να τα κάνουμε (δεν θα γίνουν τις ώρες κοινής ησυχίας), σε ενημερώνουμε στα πλαίσια της καλής μας γειτονίας για να μη νιώσεις δυσάρεστη έκπληξη.
Δεν νομίζω ότι μια τέτοια στάση υποδηλώνει «υποχωρητικότητα» έναντι του (οποιουδήποτε) γείτονα. Όπως άλλωστε και η ευγένεια δεν έχει καμία σχέση με τη δουλοπρέπεια.
… …
…
Το καλώδιο και ο δύσκολος γείτονας
Στη συγκεκριμένη περίπτωση του καλωδίου, επί της ουσίας η Ελλάδα έχει δίκιο σε όλα:
1) Το καλώδιο ακουμπάει στον βυθό. Δεν διέρχεται μέσα από την προέκταση της στεριάς, που βρίσκεται κάτω από τον βυθό. Συνεπώς δεν διασχίζει καμία υφαλοκρηπίδα (βλ. εικόνα).
2) Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) εκτείνεται μεν 200 ναυτικά μίλια από την ηπειρωτική στεριά, αλλά αφορά την οικονομική εκμετάλλευση του όποιου πλούτου ευρίσκεται εντός αυτής, είτε στη θάλασσα, είτε κάτω από τον βυθό.
Εν προκειμένω όμως ένα διερχόμενο καλώδιο δεν παράγει ούτε αφαιρεί πλούτο από την περιοχή μέσα από την οποία διέρχεται.
Συνεπώς, ακόμη και αν το τουρκολιβυκό μνημόνιο που «καθορίζει» (ψευδώς και παρανόμως) την τουρκική ΑΟΖ ήταν νόμιμο (που προφανώς δεν είναι), το καλώδιο θα μπορούσε να διέλθει από αυτήν χωρίς καμία παραβίαση του δικαίου της θάλασσας και καμία ανάγκη να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία.
3) Το καλώδιο δεν διέρχεται από χωρικά ύδατα παρακειμένων χωρών, αλλά μόνο από διεθνή ύδατα και τα χωρικά ύδατα των χωρών που συνδέει.
…
Εκτός όλων αυτών, έχουμε και το εξής παράδοξο:
Ως γνωστόν, η Τουρκία έχει αρνηθεί να υπογράψει τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Με ποια λογική λοιπόν μπορεί να την επικαλείται όταν νομίζει ότι κάτι τέτοιο την εξυπηρετεί και ταυτόχρονα να την αγνοεί όταν δεν την συμφέρει;
Με την «λογική α-λα-τούρκα» θα μου πείτε και θα έχετε απόλυτο δίκιο.
… …
…
Πολύς θόρυβος για το τίποτα
Εδώ όμως, ενώ η Τουρκία δήλωσε ότι «δίνει συναίνεση» για την πόντιση του καλωδίου και ενώ το όλο ζήτημα θα έπρεπε να έχει λήξει από κάθε άποψη (ουσιαστική, τυπική και ψυχολογική για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη), εμείς το συζητάμε ακόμα διατυπώνοντας «σκέψεις» όπως οι ακόλουθες:
Α) Γιατί η Τουρκία έδωσε «συναίνεση» ενώ δεν της ζητήθηκε;
– Γιατί έκρινε, απολύτως λογικά κατά τη γνώμη μου, ότι την συμφέρει να απαντήσει στη «ρηματική διακοίνωση» που της έκανε (τυπικά απολύτως δικαιολογημένα) η Γαλλία.
Και γιατί, ως «σημαντική χώρα» που θεωρεί ότι είναι, δεν μπορεί ούτε να σιωπήσει (κάτι που θα έδειχνε ότι δεν μπορεί να εκφέρει γνώμη), ούτε όμως να καταδικάσει μια πράξη απολύτως νόμιμη, την οποία επιπλέον δεν μπορεί και δεν έχει κανένα λόγο να εμποδίσει.
Άρα, η «συναίνεση» που έδωσε ήταν απολύτως αναμενόμενη και κάθε συζήτηση επ’ αυτού είναι απλά ανόητη.
– Επιπλέον, υπάρχει σαφής διαφορά ανάμεσα στις έννοιες της «άδειας» και της «συναίνεσης». Τόση, ώστε θα ήταν πρακτικά αδύνατο να ζητήσει επίσημα η Γαλλία την συναίνεση της Τουρκίας, με μια διατύπωση του τύπου:
«Λέμε με την Ελλάδα και την Κύπρο να ποντίσουμε ένα ηλεκτρικό καλώδιο που να τις συνδέει. Πώς σας φαίνεται η ιδέα; Σας αρέσει ή όχι;»
Είναι σοβαρά πράγματα αυτά;
…
Β) Ναι, αλλά έτσι εγκαινιάζεται ένα «κακό προηγούμενο», στο οποίο κάθε φορά που θέλουμε να κάνουμε κάτι με διεθνή σημασία, θα πρέπει να ενημερώνουμε την Τουρκία.
Εδώ υπάρχουν αρκετές απαντήσεις:
– Πρώτον: Την «ενημέρωση» την έκανε η Γαλλία και όχι η Ελλάδα. Συνεπώς το όποιο «κακό προηγούμενο» αφορά αυτήν και όχι εμάς.
– Δεύτερον: Δεν υποχρεωνόμαστε να επαναλάβουμε καμία ενέργεια, αν δεν την κρίνουμε σωστή, λογική και σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο.
Άλλωστε, δεν πρόκειται να ποντίζουμε καλώδια σε θάλασσα πάνω από την τουρκική υφαλοκρηπίδα κάθε τρεις και λίγο. Οπότε το κάθε «προηγούμενο» θα απέχει χρονικά τόσο πολύ από το «επόμενο», ώστε να το έχουμε ξεχάσει.
-Τρίτον: Η ενημέρωση ενός γείτονα, ακόμα και αν δεν είναι υποχρεωτική, συμβάλλει στις «σχέσεις καλής γειτονίας», αν υποτεθεί ότι αυτό είναι κάτι που μας συμφέρει.
Ας το πάρουμε και αντίστροφα:
Πώς θα μας φαινόταν αν η Τουρκία αποφάσιζε να περάσει ένα καλώδιο που να τη συνδέει με την Λιβύη από τα διεθνή ύδατα, βορείως ή ακόμη και νοτίως της Κρήτης χωρίς καν να μας ενημερώσει;
…. …
Αν τελικά και για λόγους γοήτρου θέλουμε εμείς να έχουμε «τον τελευταίο λόγο» για την όλη υπόθεση, θα μπορούσαμε να αποστείλουμε μια δική μας «ρηματική διακοίνωση» ως εξής:
«Μολονότι δεν σας ζητήθηκε η συναίνεση για το καλώδιο που θα διέλθει από τα διεθνή ύδατα της ανατολικής Μεσογείου και θα συνδέει την Κρήτη με την Κύπρο,
θεωρούμε ότι η σχετική δήλωσή σας εκφράζει την σωστή άποψη ότι το υποθαλάσσιο καλώδιο δεν θέτει σε κανένα κίνδυνο την εθνική σας ασφάλεια και κυριαρχία, οπότε και διατυπώνουμε και εμείς την ικανοποίησή μας για τη συναίνεση που δώσατε γιατί συμβάλλει στη σχέση καλής γειτονίας με την χώρα σας, την οποία επιδιώκουμε.»
… …
…
Επίλογος και πάλι με την αντιπολίτευση
Δεν ξέρω αν αυτά που διατύπωσα είναι σύμφωνα με την «συνήθη διπλωματική πρακτική», στην οποία δεν είμαι ειδικός, αλλά …
… η κατάσταση που επικρατεί παγκοσμίως την εποχή που διανύουμε δεν είναι και ό,τι καλύτερο θα μπορούσαμε να έχουμε, οπότε…
… ας μου επιτρέψετε να εκφράζω ελεύθερα τις απόψεις μου με χρήση της κοινής λογικής και μόνο.
Σε ό,τι αφορά την αντιπολίτευση, της οποίας όλα τα κόμματα και κομματίδια περίπου ομοφωνούν, αρκεί να (νομίζουν ότι) πλήττουν την κυβερνητική πολιτική…
… τους υπενθυμίζω ότι υπάρχουν πολλά άλλα πεδία, στα οποία μπορούν να της ασκήσουν κριτική και όχι το ζήτημα του καλωδίου και της Τουρκίας, για το οποίο είναι απορίας άξιο τί βρίσκουν να της καταλογίσουν με δεδομένο ότι δεν έκανε καμία επίσημη δήλωση προς την Τουρκία.
… …
…
Άσχετο (;) υστερόγραφο
«Ὃ σὺ μισεῖς, ἑτέρῳ μὴ ποιήσῃς» (Κλεόβουλος ο Ρόδιος)
«Πάντα οὖν ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς» (Ματθ. ζ΄, 12)