Δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που αναζητούν επιστροφή.
Σε μια εποχή κρίσεων, πολέμων και μετακινήσεων πληθυσμών, ο όρος «επαναπατρισμός» αποκτά νέο νόημα. Δεν αφορά πλέον αποκλειστικά πολίτες, αλλά και τα ζώα που ζουν, επιβιώνουν ή εγκαταλείπονται δίπλα τους.
Η συζήτηση για τον επαναπατρισμό ανθρώπων είναι διαχρονικά φορτισμένη. Περιλαμβάνει ζητήματα ασφάλειας, αξιοπρέπειας και δικαιωμάτων. Όμως, ένα κρίσιμο –και συχνά παραγνωρισμένο– κομμάτι αφορά τα ζώα που συνυπάρχουν με αυτούς τους ανθρώπους, είτε ως κατοικίδια είτε ως αδέσποτα που εξαρτώνται από κοινότητες.
Σε καταστάσεις κρίσης, όπως πολεμικές συγκρούσεις ή φυσικές καταστροφές, η προτεραιότητα δίνεται –δικαίως– στη διάσωση ανθρώπινων ζωών. Ωστόσο, η εγκατάλειψη ζώων δημιουργεί μια δεύτερη, σιωπηλή κρίση, που αποτυπώνει τα όρια της κοινωνικής ευαισθησίας. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ζώα μένουν πίσω, χωρίς τροφή ή φροντίδα, μετατρεπόμενα σε «αόρατα θύματα».
Ο επαναπατρισμός, λοιπόν, οφείλει να επαναπροσδιοριστεί. Μια σύγχρονη πολιτεία δεν μπορεί να αγνοεί τη σχέση ανθρώπου – ζώου, ούτε να αντιμετωπίζει τα ζώα ως δευτερεύον ζήτημα. Η ύπαρξη οργανωμένων σχεδίων διάσωσης και μεταφοράς ζώων μαζί με τους ιδιοκτήτες τους, αλλά και η πρόβλεψη για τα αδέσποτα, αποτελεί πλέον δείκτη πολιτισμού.
Η εικόνα μιας χώρας που σέβεται τα ζώα δεν είναι επικοινωνιακή. Είναι ουσιαστική. Αποτυπώνει το επίπεδο ευθύνης, θεσμικής ωριμότητας και κοινωνικής συνοχής. Και αυτό ακριβώς είναι το διακύβευμα.
Γιατί τελικά, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσους ανθρώπους μπορούμε να επαναπατρίσουμε. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να το κάνουμε χωρίς να αφήνουμε πίσω ό,τι εξαρτάται από αυτούς. Και εκεί κρίνεται η πραγματική αξία μιας κοινωνίας.
