Έχοντας ήδη διανύσει τον πρώτο ενάμιση μήνα του 2026, η φυσιογνωμία του έτους έχει αρχίσει να αποκρυσταλλώνεται με σαφήνεια.
Αν και η ανάλυση που ακολουθεί εδράζεται σε μεγάλο βαθμό στη διαισθητική προσέγγιση —στοιχείο απαραίτητο όταν το μέλλον παραμένει ρευστό— οι τάσεις είναι πλέον ορατές. Κάθε πρόταση που περιέχει τη λέξη «θα» εμπεριέχει ρίσκο αξιοπιστίας, γι’ αυτό και είναι προτιμότερο να μιλάμε για εκτιμήσεις που βασίζονται στην αντίληψη των πραγμάτων παρά σε βεβαιότητες.
Η διεθνής πολιτική σκηνή: Από τη Βενεζουέλα στη Γροιλανδία
Στο επίκεντρο αυτής της νέας παγκόσμιας τάξης, η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να επαναπροσδιορίζεται με όρους ωμής ισχύος. Γίνεται πλέον σαφές ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να «μεγαλώσουν» εις βάρος των υπολοίπων δρώντων, ακόμη και σε εδαφικό επίπεδο. Ο Τραμπ αντιλαμβάνεται τη διεθνή πολιτική σκηνή ως παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: ό,τι κερδίσει, θα το χάσει κάποιος άλλος. Ύστερα από την επίθεση στην Βενεζουέλα, η διπλωματία μαζί με το διεθνές δίκαιο καταρρέουν. Υπάρχει πλέον μόνο το δίκαιο του ισχυρού. Οι λόγοι που προβάλλονται για τις παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις κρατών, την ανατροπή καθεστώτων και την παραβίαση της εθνικής τους κυριαρχίας είναι προσχηματικοί. Πότε θα είναι το εμπόριο ναρκωτικών με το νεολογισμό της ναρκοτρομοκρατίας, πότε η καταπάτηση ανθρώπινων δικαιωμάτων, πότε λόγοι ασφάλειας, πότε η ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής, στην πραγματικότητα όμως δεν έχει σημασία.
Η διεθνής κατάσταση αμέσως μετά την επίθεση στη Βενεζουέλα, θύμισε προς στιγμή το νταή του σχολείου που βασανίζει το αδύναμο παιδί ενώ τα υπόλοιπα παιδιά παρακολουθούν γελώντας αμήχανα, όχι επειδή είναι με το μέρος του, αλλά γιατί φοβούνται ότι μετά μπορεί να έρθει η δική τους σειρά. Πολύ γρήγορα, ήρθε η σειρά της Ευρώπης με το ζήτημα της Γροιλανδίας και τον ενεργειακό της πλούτο. Πλέον, η Ε.Ε. αντιλαμβάνεται ότι η τακτική του κατευνασμού δεν αποδίδει. Η ανάγκη να ορθώσει ανάστημα απέναντι στις ΗΠΑ, επιταχύνοντας την πολιτική και, κυρίως, τη στρατιωτική της ολοκλήρωση, δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά υπαρξιακή αναγκαιότητα.
Κάπως έτσι, οι 3 υπερδυνάμεις, ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, με τρόπο σκληρό, απότομο και αδυσώπητο (επανα)καθορίζουν τις σφαίρες επιρροής τους, μετατρέποντας πρακτικά τις χώρες που αποφασίσουν, σε αποικίες τους. Χώρες όμορες ή κοντινές στις τρεις υπερδυνάμεις θα είναι μονίμως τα σημεία τριβής μεταξύ τους στον ανταγωνισμό για την εδραίωση των σφαιρών επιρροής τους. Οι ΗΠΑ ήδη ελέγχουν τη Βενεζουέλα και στο μέλλον όποια άλλη χώρα κρίνουν ότι έχει ενεργειακούς πόρους που θέλουν να θέσουν υπό την κατοχή τους. Η Κίνα την Ταιβάν, η Ρωσία την Ουκρανία. Η τελευταία ειδικά, θα χάσει οριστικά τα ανατολικά της εδάφη και την Κριμαία, ενώ το «ελεύθερο» τμήμα της θα υποστεί οικονομική υποδούλωση για δεκαετίες στα ξένα συμφέροντα και στις εταιρείες που θα αναλάβουν την «ανοικοδόμησή» της. Αυτή είναι η αρχή. Ενδέχεται να ακολουθήσουν κι άλλες χώρες όπως το Ιράν – μια ακόμη πετρελαιοπαραγωγός χώρα μετά τη Βενεζουέλα – που απειλήθηκε ευθέως με αμερικανική στρατιωτική επέμβαση σε περίπτωση απωλειών διαδηλωτών. Η συνταγή, όπως είδαμε ιστορικά στην Ουκρανία, γνωστή και δοκιμασμένη: μια δήθεν μη κυβερνητική οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τη δημοκρατία, χρηματοδοτούμενη από μυστικές υπηρεσίες ξένων χωρών, υποκινεί διαδηλώσεις που καταλήγουν σε κοινωνική εξέγερση με σκοπό την ανατροπή της εγχώριας κυβέρνησης. Πρόκειται για εργαλειοποίηση της κοινωνικής οργής. Στην προμετωπίδα τους, τα σύμβολα της επανάστασης: νέα άτομα, με «καθαρό πρόσωπο» που επαναστατούν ενάντια στην κατάντια της χώρας τους, όπως η κοπέλα του βίντεο των εξεγέρσεων στην πλατεία Μαϊντάν το 2014, που αργότερα έγινε σύμβουλος του κυβερνήτη της Οδησσού, κυβερνήτη που παλιότερα υπήρξε πρόεδρος της Γεωργίας, δηλαδή πρόεδρος άλλης χώρας. Και πρόσφατα, ενός 26χρονου Ιρανού νέου, με εντελώς δυτικό στυλ, οι φωτογραφίες του οποίου έκαναν επί σειρά ημερών το γύρο του κόσμου αφού θα εκτελούνταν δια απαγχονισμού με συνοπτικές διαδικασίες. Τελικά δεν εκτελέστηκε και οι προτροπές Τραμπ να συνεχίσει να διαδηλώνει (και να σκοτώνεται) ο λαός του Ιράν, γιατί η βοήθεια ήταν στο δρόμο, μια ημέρα μετά ακυρώθηκαν από τον ίδιο γιατί κάποιοι του είπαν ότι – ως δια μαγείας – οι εκατοντάδες σκοτωμοί που γίνονταν καθημερινά, σταμάτησαν. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η συζήτηση μετατοπίστηκε στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η επαπειλούμενη επέμβαση των ΗΠΑ επανήλθε πλέον για αυτό.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, κάποιες χώρες, προκειμένου να αποφύγουν καταστροφές τύπου Ουκρανίας ή Βενεζουέλας, θα υποστούν φινλανδοποίηση. Άλλες, θα αναγκαστούν να πληρώσουν «προστασία» μέσω της αγοράς πανάκριβων εξοπλιστικών προγραμμάτων ή εκμετάλλευσης των φυσικών τους πόρων με λεόντειες «συμφωνίες» εις βάρος τους από ξένες εταιρείες. Έτσι, η εθνική ανεξαρτησία, αγοράζεται. Σε άλλες, θα γίνει «μία πρόταση που δε θα μπορούν να αρνηθούν», πολύ πιθανό στη Δανία-Γροιλανδία. Εδώ θα συμβεί το αντίστροφο: η εθνική ανεξαρτησία πωλείται. Σε κάθε περίπτωση, θα επικρατήσουν πρακτικές εκβιασμού με την προβιά συμφωνιών.
Η Στρατηγική του Εθνικού Συμφέροντος
Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ελλάδα δεν οφείλει να εγκλωβίζεται σε κίβδηλα διλήμματα τύπου «Ευρώπη ή ΗΠΑ». Η εξωτερική μας πολιτική οφείλει να είναι πολυδιάστατη: σύμπλευση με τις ΗΠΑ όπου εξυπηρετούνται τα εθνικά συμφέροντα και συνεργασία με την Ευρώπη ή άλλες δυνάμεις όπου αυτό κρίνεται επωφελές. Ακολουθώντας μια βασική αρχή: τη συνεπειοκρατία.
Το παράδειγμα της Ουγγαρίας είναι ενδεικτικό: συμμετέχει στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ, συνεχίζει να διασφαλίζει ενεργειακούς πόρους (ρωσικό φυσικό αέριο) και προτάσσει το εθνικό της συμφέρον πέρα από ιδεολογικές ακαμψίες. Μια τέτοια στρατηγική «εθνικού ρεαλισμού» φαίνεται να είναι η μόνη κερδοφόρα οδός για τις μεσαίες δυνάμεις το 2026.
Η Εγχώρια Πολιτική Σκηνή
Στην εγχώρια πολιτική σκηνή, η επιτυχής έκβαση του πολιτικού εγχειρήματος της Κας Καρυστιανού, εν πολλοίς θα κριθεί από τα επικοινωνιακά ατοπήματα και το χρονισμό ίδρυσης του νέου κόμματος. Όσο πιο κοντά στις εκλογές γίνει, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας θα έχει να καταστεί ο άλλος πόλος απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Αφενός, γιατί έτσι δε θα προλάβουν οι αντίπαλοί της από όλο το πολιτικό φάσμα και από μέρος της στρατευμένης πίσω από πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, δημοσιογραφίας να της επιτεθούν. Όλοι αυτοί, όπως αποδείχτηκε, περίμεναν την πρώτη επικοινωνιακή γκάφα, την πρώτη άστοχη δημόσια δήλωση, το πρώτο κόμπιασμα συνεργάτη μπροστά στις κάμερες, μια στιγμή αμηχανίας ή αδυναμίας εκπροσώπου του κόμματος για να ξεκινήσουν την αποδόμηση. Μέρος αυτών ήδη συνέβησαν και η αποδόμηση ξεκίνησε με ταχείς ρυθμούς επιφέροντας σημαντική φθορά στο εγχείρημα. Επίσης, σχόλια και αναρτήσεις συνεργατών θα μπουν στο μικροσκόπιο της δημοσιογραφικής έρευνας με σκοπό να εντοπιστεί οτιδήποτε μεμπτό και να προβληθεί στο μέγιστο βαθμό. Διότι ο επικοινωνιακός πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει. Αφετέρου, αφού το βασικό αίτημα που προβάλλεται είναι η κάθαρση, εκείνοι που θα υποστηρίξουν το εγχείρημα με την ψήφο τους, δεν ενδιαφέρονται για πρόγραμμα, αλλά για ανατροπή. Ούτε κινούνται στον άξονα δεξιάς – αριστεράς. Για αυτό και δεν έχουν καμία αξία δημοσκοπήσεις που μετρούν από ποια, μικρά ήδη, κοινοβουλευτικά κόμματα αντλεί ψήφους. Το παιχνίδι παίζεται αλλού. Σε αυτούς που χρόνια τώρα, απέχουν απογοητευμένοι ή ψηφίζουν μικρά εξωκοινοβουλευτικά κόμματα διαμαρτυρίας, χωρίς να ελπίζουν σε τίποτα. Σε εκείνους που πριν λίγα χρόνια ήταν ακόμα παιδιά. Σε αυτούς που πίστευαν μέχρι τώρα ότι κάτι θα άλλαζε, αλλά διαψεύστηκαν. Μέσα σε όλους αυτούς θα επιχειρήσουν να παρεισφρήσουν πολιτικοί λύκοι που μυρίστηκαν το φρέσκο κρέας της αγανάκτησης και του θυμού για να αποκτήσουν θέσεις εξουσίας αφού αυτό ήταν και είναι πάντα το δικό τους ζητούμενο. Δίπλα σε αυτούς, τυχοδιώκτες κάθε λογής που σκέφτηκαν «να η ευκαιρία». Αλλά και δούρειοι ίπποι έτοιμοι να κάνουν τη ζημιά από μέσα.
Τα υπόλοιπα δύο πολιτικά εγχειρήματα που αναμένονται, φαίνεται να στερούνται ανάλογης δυναμικής. Παρότι συγκροτούνται από πρώην Πρωθυπουργούς με τεράστια πολιτική εμπειρία και γνωστές διαδρομές, το γεγονός ότι έχουν ήδη «δοκιμαστεί» στην εξουσία αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο. Στη συνείδηση του πολίτη που αναζητά την ανατροπή, οι έμπειροι πολιτικοί του παρελθόντος αδυνατούν να εμπνεύσουν την ελπίδα που φέρνει μόνο το αυθεντικά «καινούργιο», παραμένοντας εγκλωβισμένοι στην εικόνα ενός πολιτικού συστήματος που ο κόσμος θέλει να υπερβεί.
Ελληνοτουρκικά: Η Μετατόπιση στο Πεδίο
Η πρόσφατη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στην Άγκυρα δεν παρήγαγε, ως αναμενόταν, καμία εξέλιξη. Οποιαδήποτε εξέλιξη στα ελληνοτουρκικά, αναμένεται να προκύψει εν τοις πράγμασι, όταν θα ξεκινήσουν οι εργασίες στις αμφισβητούμενες από την Τουρκία περιοχές δικαιοδοσίας. Με αφορμή αυτές και λόγω των αμερικανικών συμφερόντων που δε θα επιτρέψουν προσκόμματα, είναι πιθανό, με τη μεσολάβησή τους, να διευθετηθούν τα ζητήματα των περιοχών αυτών και με βάση αυτά και των υπολοίπων, δίνοντας έτσι ένα τέλος στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Εδώ ελλοχεύει ένας σοβαρός κίνδυνος: η μεσολάβηση των ΗΠΑ για την προστασία των δικών τους επιχειρηματικών συμφερόντων στην περιοχή. Μια τέτοια «επίλυση» υπό αμερικανική επιδιαιτησία ενδέχεται να είναι οριστική και αμετάκλητη, αλλά ταυτόχρονα εκτός του δικού μας ελέγχου και επιρροής. Η εθνική κυριαρχία κινδυνεύει να μετατραπεί σε αντικείμενο εταιρικής διαπραγμάτευσης, κάτι που κανείς στην Ελλάδα δεν επιθυμεί. Ούτε και στην Τουρκία.
Τεχνολογία και Κοινωνικός Έλεγχος
Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αναδιαμορφώνει την αγορά εργασίας, αντικαθιστώντας πολλά μη χειρωνακτικά επαγγέλματα και καθιστώντας δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. Παράλληλα, δημιουργεί κινδύνους «φακελώματος» μέσω profiling των πολιτών.
Ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμένεται να σαρώσει τα μη χειρωνακτικά επαγγέλματα, η συζήτηση για τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης απαιτεί προσοχή. Οι προτάσεις για καθολική απαγόρευση στους εφήβους προσκρούουν σε ζητήματα συνταγματικότητας. Η βέλτιστη λύση είναι ο ηλικιακός περιορισμός: Μια ευρωπαϊκή νομοθεσία που θα υποχρεώνει τις πλατφόρμες να κατατάσσουν μέσω AI την καταλληλότητα του περιεχομένου ανάλογα με την ηλικία και να ζητούν αυστηρή επιβεβαίωσή της —χωρίς την αποκάλυψη άλλων προσωπικών δεδομένων— διασφαλίζοντας την ιδιωτικότητα. Ο κόσμος όμως θα συνεχίσει να μετατρέπεται από μια κοινωνία δρώντων σε μια κοινωνία παρατηρητών.
Από την Παρατήρηση στη Δράση
Εν κατακλείδι, το 2026 δεν αποτελεί απλώς ένα έτος μετάβασης, αλλά την απαρχή μιας εποχής όπου οι ψευδαισθήσεις του παρελθόντος καταρρέουν μπροστά στην ωμή πραγματικότητα της ισχύος. Η επιβίωση της χώρας, τόσο στο διεθνές όσο και στο εγχώριο πεδίο, θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα με την οποία θα εγκαταλείψουμε τον ρόλο του παθητικού παρατηρητή για να υιοθετήσουμε τον ρόλο του συνειδητού δρώντος. Σε έναν κόσμο που επαναχαράσσεται από τις υπερδυνάμεις και την τεχνολογική επανάσταση, ο εφησυχασμός αποτελεί μια πολυτέλεια που δεν διαθέτουμε πλέον. Το στοίχημα της επόμενης ημέρας δεν είναι μόνο η προσαρμογή μας στις νέες συνθήκες, αλλά η διατήρηση της εθνικής και ατομικής μας αξιοπρέπειας απέναντι σε δυνάμεις που επιδιώκουν να την καταστήσουν ένα ακόμη διαπραγματεύσιμο προϊόν στη διεθνή σκακιέρα.
