Τα τελευταία χρόνια έχει συμβεί κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διατροφή μας.
Διαιτολόγοι, διατροφολόγοι, αθλητές, προπονητές, γιατροί, chefs αλλά και δημιουργοί περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αναδειχθεί σε σημαντικούς διαμορφωτές της διατροφικής κουλτούρας και των καταναλωτικών μας επιλογών.
Μέσα από άρθρα, videos, podcasts, αναρτήσεις και καθημερινές συμβουλές, οι επαγγελματίες αυτοί προβάλλουν τρόφιμα όπως το στραγγιστό γιαούρτι 2%, το κρέας, το ψάρι, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και άλλα προϊόντα της πρωτογενούς παραγωγής, ενώ παράλληλα αναδεικνύουν τις επιπτώσεις της υπερβολικής κατανάλωσης επεξεργασμένων και υπέρ επεξεργασμένων τροφίμων.
Δεν ασκούν, φυσικά, θεσμικά αγροτική πολιτική.
Την επηρεάζουν όμως.
Και ίσως περισσότερο απ’ όσο έχουμε αντιληφθεί.
Το στραγγιστό γιαούρτι δεν είναι μόνο ένα τρόφιμο
Για τον καταναλωτή είναι ένα τρόφιμο που μπορεί να αποτελεί μέρος ενός ισορροπημένου διατροφικού προγράμματος. Για την ελληνική οικονομία, όμως, είναι κάτι πολύ περισσότερο.
Πίσω από ένα κεσεδάκι γιαουρτιού υπάρχει ο κτηνοτρόφος, η αγελαδοτροφική μονάδα, η παραγωγή και αγορά ζωοτροφών, η συλλογή και ψύξη του γάλακτος, η γαλακτοβιομηχανία, η μεταποίηση, η συσκευασία, η ψυκτική αλυσίδα, η διανομή, το λιανεμπόριο και τελικά ο καταναλωτής.
Άρα, όταν αυξάνεται η ζήτηση για γιαούρτι, δεν αυξάνεται απλώς η κατανάλωση ενός τροφίμου.
Ενεργοποιείται μία ολόκληρη αλυσίδα αγροδιατροφικής παραγωγής.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει όταν ένας διατροφολόγος μιλά για την αξία της κατανάλωσης ψαριού, ένας αθλητής εντάσσει το κρέας στη διατροφή του, ένας chef αναδεικνύει τα ελληνικά όσπρια ή ένας δημιουργός περιεχομένου παρουσιάζει ένα ελληνικό φρούτο εποχής.
Η διατροφική ενημέρωση μετατρέπεται σε καταναλωτική ζήτηση.
Και η καταναλωτική ζήτηση, με τη σειρά της, επηρεάζει την παραγωγή.
Η νέα δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης
Το στοιχείο που κάνει αυτή την εξέλιξη ακόμη πιο σημαντική είναι ότι όλη αυτή η διαδικασία πραγματοποιείται πλέον σε μεγάλο βαθμό μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Instagram, YouTube, TikTok, Facebook και podcasts έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον επικοινωνίας, στο οποίο ένας επαγγελματίας της διατροφής ή ένας αθλητής μπορεί να απευθυνθεί καθημερινά σε χιλιάδες ή ακόμη και εκατομμύρια ανθρώπους.
Μία ανάρτηση μπορεί να δημιουργήσει μία διατροφική τάση.
Ένα video μπορεί να κάνει ένα προϊόν περισσότερο δημοφιλές.
Μία σύσταση από έναν άνθρωπο που διαθέτει αξιοπιστία και μεγάλο κοινό μπορεί να επηρεάσει τις αγορές χιλιάδων καταναλωτών.
Αυτό δεν είναι απλώς επικοινωνία.
Είναι διαμόρφωση ζήτησης.
Και όποιος επηρεάζει τη ζήτηση, επηρεάζει έμμεσα και την παραγωγή.
Όταν, για παράδειγμα, το στραγγιστό γιαούρτι 2% παρουσιάζεται συστηματικά ως μία πρακτική επιλογή για τη διατροφή, την πρόσληψη πρωτεΐνης ή την καθημερινή κατανάλωση, δεν προβάλλεται απλώς ένα προϊόν. Δημιουργείται και ενισχύεται μία καταναλωτική συνήθεια που συνδέεται με την ελληνική γαλακτοπαραγωγή και ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Με αυτή την έννοια, οι άνθρωποι αυτοί ασκούν στην πράξη μία μορφή άτυπης αγροδιατροφικής πολιτικής.
Όχι επειδή αυτός είναι ο θεσμικός τους ρόλος, αλλά επειδή επηρεάζουν το τι τρώμε και, συνεπώς, το τι ζητάμε από την αγορά.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα για την αγροτική πολιτική
Η Ελληνική Πολιτεία έχει ασφαλώς δράσεις που αφορούν την προώθηση και προβολή των αγροτικών προϊόντων. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι να υποστηρίξουμε ότι «δεν γίνεται τίποτα».
Το πραγματικό ζήτημα είναι διαφορετικό :
Υπάρχει μία συνεκτική, μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική που να συνδέει τη διατροφική κουλτούρα, τη δημόσια υγεία, την καταναλωτική ζήτηση, τις εξαγωγές και την ελληνική αγροτική παραγωγή;.
Εδώ θεωρώ ότι υπάρχει ένα μεγάλο κενό.
Γιατί η αγροτική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις επιδοτήσεις, στις αποζημιώσεις, στις ενισχύσεις και στη διαχείριση των προβλημάτων που προκύπτουν κάθε χρόνο.
Αγροτική πολιτική είναι και η δημιουργία ζήτησης για τα ελληνικά προϊόντα.
Είναι η διαμόρφωση καταναλωτικής συνείδησης.
Είναι η σύνδεση της σωστής διατροφής με την ελληνική παραγωγή.
Είναι η ανάδειξη των ελληνικών προϊόντων στις νεότερες γενιές.
Είναι η δημιουργία προστιθέμενης αξίας για τον παραγωγό.
Από την επιδότηση στη δημιουργία αξίας
Ίσως θα πρέπει να αρχίσουμε να βλέπουμε διαφορετικά την αγροτική πολιτική.
Γιατί δεν αρκεί να στηρίζουμε οικονομικά έναν παραγωγό για να συνεχίσει να παράγει ένα προϊόν, εάν ταυτόχρονα δεν φροντίζουμε να υπάρχει αγορά που θα το αναζητήσει και θα το αγοράσει σε βιώσιμη τιμή.
Η πραγματική πολιτική για τον πρωτογενή τομέα πρέπει να ακολουθεί μία διαφορετική αλυσίδα:
ενημέρωση → διατροφική συνείδηση → καταναλωτική ζήτηση → αγορά → προστιθέμενη αξία → βιώσιμο εισόδημα παραγωγού.
Αυτό είναι ένα μοντέλο αγροτικής πολιτικής που δεν αντιμετωπίζει τον παραγωγό μόνο ως δικαιούχο ενίσχυσης, αλλά ως κρίκο μίας οργανωμένης αγροδιατροφικής οικονομίας.
Και εδώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αποτελέσουν ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο.
Γιατί η Πολιτεία δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί τους ανθρώπους που έχουν ήδη δημιουργήσει σχέση εμπιστοσύνης με το κοινό τους.
Μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους.
Μία διαφορετική εθνική στρατηγική
Θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο εθνικό πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, επιστημόνων διατροφής, διαιτολόγων, διατροφολόγων, αθλητών, chefs, επιστημόνων τροφίμων, εκπαιδευτικών, δημιουργών περιεχομένου και φυσικά των ίδιων των παραγωγών.
Στόχος δεν θα ήταν η εμπορική διαφήμιση συγκεκριμένων επιχειρήσεων.
Στόχος θα ήταν η ανάδειξη της ελληνικής αγροδιατροφικής παραγωγής.
Να γνωρίσει ο καταναλωτής τα ελληνικά προϊόντα.
Να μάθει για τις ποικιλίες, τις φυλές, την εποχικότητα, τη διατροφική τους αξία, τα προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ, την ελληνική παραγωγική παράδοση και τη σύγχρονη αγροδιατροφική επιχειρηματικότητα.
Να καταλάβει ότι όταν αγοράζει ένα ελληνικό προϊόν δεν αγοράζει απλώς ένα τρόφιμο.
Στηρίζει μία παραγωγική αλυσίδα.
Στηρίζει τον παραγωγό.
Στηρίζει την ελληνική μεταποίηση.
Στηρίζει την απασχόληση στην ύπαιθρο.
Στηρίζει τελικά την ίδια την οικονομική και κοινωνική συνοχή της χώρας.
Ίσως τελικά το στραγγιστό γιαούρτι 2% να είναι ένα πολύ καλύτερο παράδειγμα αγροτικής πολιτικής από όσο αρχικά φαίνεται.
Γιατί μας δείχνει κάτι πολύ απλό:
Η αγροτική πολιτική δεν ξεκινά μόνο από το χωράφι ή τον στάβλο.
Ξεκινά και από το μυαλό του καταναλωτή.
Από το τι θεωρεί υγιεινό.
Από το τι επιλέγει στο supermarket.
Από το τι προτείνει ο διατροφολόγος.
Από το τι παρουσιάζει ο αθλητής.
Από το τι μαγειρεύει ο chef.
Από το τι βλέπει καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Εκεί διαμορφώνεται σήμερα ένα μεγάλο μέρος της καταναλωτικής συμπεριφοράς.
Και αυτή η συμπεριφορά μπορεί να αποτελέσει είτε μία τεράστια ευκαιρία είτε μία χαμένη ευκαιρία για την ελληνική παραγωγή.
Η αγροτική πολιτική πρέπει να συναντήσει την κοινωνία
Η Ελλάδα διαθέτει προϊόντα υψηλής ποιότητας, παραγωγούς με τεχνογνωσία, σημαντική διατροφική παράδοση και ένα ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα: τη μεσογειακή διατροφή και τον ελληνικό διατροφικό πολιτισμό.
Αυτό που χρειάζεται είναι να συνδεθούν όλα αυτά μεταξύ τους.
Να περάσουμε από τη λογική της αποσπασματικής προβολής στη λογική της ολοκληρωμένης αγροδιατροφικής στρατηγικής.
Να συνδέσουμε την επιστήμη της διατροφής με την παραγωγή.
Την παραγωγή με τη μεταποίηση.
Τη μεταποίηση με την αγορά.
Και την αγορά με τον Έλληνα καταναλωτή.
Γιατί ένας παραγωγός δεν χρειάζεται μόνο επιδότηση για να παραμείνει στην παραγωγή.
Χρειάζεται να γνωρίζει ότι υπάρχει αύριο για το προϊόν του.
Και αυτό το «αύριο» δημιουργείται όταν υπάρχει ζήτηση, όταν υπάρχει αξία και όταν υπάρχει καταναλωτής που επιλέγει συνειδητά το προϊόν.
Ίσως λοιπόν ήρθε η στιγμή να δούμε την αγροτική πολιτική όχι μόνο από την πλευρά της παραγωγής, αλλά και από την πλευρά της κατανάλωσης.
Να αντιληφθούμε ότι η διατροφική ενημέρωση είναι πλέον μέρος της αγροδιατροφικής οικονομίας.
Και να αξιοποιήσουμε τη δύναμη των ανθρώπων που καθημερινά επηρεάζουν τις διατροφικές επιλογές εκατομμυρίων πολιτών.
Γιατί τελικά το στραγγιστό γιαούρτι 2% δεν είναι μόνο θέμα διατροφής.
Είναι θέμα κτηνοτροφίας.
Είναι θέμα παραγωγής.
Είναι θέμα οικονομίας.
Είναι θέμα ελληνικής αγροδιατροφικής ταυτότητας.
Και, τελικά, είναι θέμα αγροτικής πολιτικής.
