Στην Ιατρική, δεχόμαστε συμβατικά (χωρίς απόλυτη επιστημονική ακρίβεια) ότι ισχύει γενικά η σχέση:
(Αρτηριακή Πίεση) = (Καρδιακή παροχή αίματος) Χ (Περιφερειακές Αντιστάσεις)
Όπου ως καρδιακή παροχή ορίζεται ο όγκος του αίματος που ωθείται από την καρδιά (προς την αορτή) δια του αντιστοίχου χρόνου. Έτσι τελικά προκύπτει:
{Καρδιακή παροχή} = {Όγκος παλμού}
Χ (Καρδιακή συχνότητα}
Όπου ως «όγκος παλμού» ορίζεται ως ο όγκος του αίματος που φεύγει από την καρδιά κατά τη διάρκεια ενός καρδιακού κύκλου.
Η καρδιακή συχνότητα μετριέται συνήθως από τον αριθμό των καρδιακών κύκλων μέσα σε ένα λεπτό.
Ως «περιφερειακές αντιστάσεις» νοούνται οι αντιστάσεις, που προβάλλονται στη ροή του αίματος λόγω συσπάσεως του τοιχώματος των αρτηριών, κυρίως των περιφερειακών, είτε λόγω απώλειας της ελαστικότητας των μεγάλων – κεντρικών κυρίως – αρτηριών.
Όταν κάνει κρύο, οι περιφερειακές αρτηρίες έχουν τάση να συσπώνται, ώστε να υπάρχει όσο γίνεται λιγότερη εκροή θερμότητας προς το περιβάλλον στα πλαίσια της «θερμορύθμισης», που αποβλέπει στη σταθερή θερμοκρασία του οργανισμού μας. Έτσι, αυξάνονται οι περιφερειακές αντιστάσεις και η Αρτηριακή Πίεση ανεβαίνει.
Για αντίστοιχους λόγους, όταν κάνει ζέστη, οι αρτηρίες διαστέλλονται, ώστε να αποβάλλεται περισσότερη θερμότητα προς το περιβάλλον. Έτσι βέβαια μειώνεται η αρτηριακή πίεση.
Αυτό όμως μπορεί να έχει αποτέλεσμα μόνο όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι μικρότερη από τη θερμοκρασία του σώματος, που είναι περίπου 36,6 βαθμοί Κελσίου.
Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι μεγαλύτερη από εκείνη του σώματος, τότε μιλάμε για «καύσωνα».
Στην περίπτωση αυτή, η διαστολή των αρτηριών (που δυστυχώς συνεχίζεται… ) όχι μόνο δεν προσφέρει τίποτα στη θερμορύθμιση, αλλά έχει αρνητικά αποτελέσματα, που μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος πολύ πάνω από το φυσιολογικό (θερμοπληξία).
Έτσι, στην περίπτωση του καύσωνα, ο μόνος τρόπος αποβολής θερμότητας από το σώμα είναι η αποβολή «λανθάνουσας θερμότητας» από την εξάτμιση του ιδρώτα, του οποίου η παραγωγή αυξάνεται για τον σκοπό αυτόν.
Με την εφίδρωση όμως, προκύπτει αφυδάτωση και ταυτόχρονη απώλεια «ηλεκτρολυτών» όπως είναι το Νάτριο και το Κάλιο και έτσι έχουμε πτώση της «οσμωτικής πίεσης» στο αίμα, μεγαλύτερη διαφυγή νερού από τα αιμοφόρα αγγεία προς τους ιστούς και τελικά περαιτέρω πτώση της αρτηριακής πίεσης λόγω μείωσης του «όγκου παλμού», δηλαδή τελικά της καρδιακής παροχής.
… …
…
Η φυσιολογική Αρτηριακή Πίεση είναι: «12 – 14» (120-140 mmHg) η «συστολική» (μεγάλη) και «7-9» (70-90 mmHg) η «διαστολική» (μικρή).
Μεγαλύτερες συστολικές πιέσεις ορίζονται ως «υπέρταση», ενώ μικρότερες αναφέρονται ως «υπόταση».
Η Υπέρταση δημιουργεί πολλά προβλήματα, που δεν είναι του παρόντος να αναφέρουμε, αλλά αυτά είναι εγκυμονούν κινδύνους μακροπρόθεσμα.
Αντίθετα, μια ήπια υπόταση («10 – 12») που μάλιστα είναι μόνιμη, δεν δημιουργεί κινδύνους ούτε βραχυπρόθεσμα ούτε μακροπρόθεσμα. Και αυτό γιατί ο οργανισμός συνηθίζει να λειτουργεί άριστα υπό αυτές τις συνθήκες.
Όμως μια σοβαρή υπόταση (κάτω από το «9») και μάλιστα όταν εμφανίζεται αιφνίδια, δημιουργεί προβλήματα, που μπορεί να είναι πολύ σοβαρά, όπως:
-Έντονο αίσθημα κοπώσεως – υπνηλία, δυσφορία, ζάλη, ή και λιποθυμία που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ισορροπίας, πτώσεις και κατάγματα.
– Πολύ σοβαρή υπόταση (κάτω από «7,5»), που συνοδεύεται από σύγχυση, θόλωση της όρασης, αδυναμία ορθοστάσεως ή και πλήρη απώλεια συνειδήσεως (κατέρρειψη ή καταπληξία ή collapsus ή shock). Αυτή απαιτεί άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο γιατί μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη βλάβη σημαντικών οργάνων, λόγω χαμηλής τροφοδοσίας με αίμα και οξυγόνο.
– Ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια, που επίσης μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμη αναπηρία ή και στο θάνατο.
… …
Όλα τα παραπάνω αναφερόμενα γίνονται πιο έντονα και πιο επικίνδυνα στις μεγαλύτερες ηλικίες:
Πρώτον γιατί ο ηλικιωμένος οργανισμός έχει μεγαλύτερη δυσκολία προσαρμογής.
Δεύτερον, γιατί ένα σημαντικότατο ποσοστό ηλικιωμένων πάσχει από χρόνια υπέρταση, για την οποία λαμβάνει αντι-υπερτασικά φάρμακα.
Στην περίπτωση αυτή, ο κίνδυνος είναι πολύ μεγαλύτερος, γιατί οι άνθρωποι αυτοί, χωρίς την απαραίτητη (και σωστή!) ιατρική καθοδήγηση, μπορεί να συνεχίζουν τις ίδιες δόσεις των αντι-υπερτασικών φαρμάκων (που ορθώς ελάμβαναν τον χειμώνα) σε περιόδους ζέστης ή και καύσωνα.
… …
– Τί πρέπει να γίνεται σ’ αυτές τις περιπτώσεις;
– Όταν οι ίδιοι μετρούν ασυνήθιστα χαμηλές πιέσεις, ή όταν τις διαπιστώνει ο γιατρός που τους εξετάζει, θα πρέπει να γίνονται τα εξής:
Α) Θα πρέπει να ελαττώνεται δραστικά η δόση των αντι-υπερτασικών φαρμάκων ή να επιλέγεται η πλήρης διακοπή κάποιων από αυτά, κατεξοχήν των διουρητικών.
Β) Οι ηλικιωμένοι που εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες και ιδρώνουν, θα πρέπει να πίνουν πολύ περισσότερο νερό από ό,τι τον χειμώνα και επιπλέον να παίρνουν σκευάσματα που περιέχουν Νάτριο και Κάλιο (κυκλοφορούν διάφορα στο εμπόριο), όπως και βιταμίνες του συμπλέγματος Β (φυλλικό οξύ, Β12).
Γ) Αν, παρ’ όλα αυτά, η υπόταση επιμένει, υπάρχουν φάρμακα κατά της υπότασης, και αυτά είναι κυρίως η Μιδοδρίνη (Μidodrine/Τillomed, Gutron) και η Ετιλεφρίνη (Effortil).
… …
…
Προσοχή λοιπόν!
Δεν έχουμε ακόμα ζήσει παρατεταμένους καύσωνες στην Ελλάδα, αλλά όταν αυτοί έρθουν, θα μιλάμε για θερμοκρασίες πάνω από 40 βαθμούς Κελσίου με ό,τι κινδύνους αυτό θα συνεπάγεται για όλους μας και κυρίως για τους ηλικιωμένους συνανθρώπους μας.
