Μοιάζει αιώνας κι όμως είναι μόλις τριάμισι χρόνια από τότε που βρέθηκα πρώτη φορά στα κέντρα αποφάσεων των Βρυξελλών.
Τότε η κοινή διαπίστωση ήταν ότι η ΕΕ δε θα ασχολιόταν με τη στέγαση καθώς είναι αρμοδιότητα των κρατών μελών. Μόλις είχα εκλεγεί Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Μεσιτικών Συλλόγων (CERA) και Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Ακινήτων (CEPI) και είπα να μην τους ακούσω, προσπαθώντας να βάλω ένα λιθαράκι στην αλλαγή πλεύσεως. Η στιγμή ήταν κατάλληλη. Λίγο μετά έγιναν οι Ευρωεκλογές του 2024 και τα πράγματα άλλαξαν άρδην. Από εκεί που δεν είχαμε με ποιον να μιλήσουμε για τα ζητήματα στέγασης, αποκτήσαμε ειδική επιτροπή στο Ευρωκοινοβούλιο και Επίτροπο -μαζί με την Ενέργεια. Πολύς και πυκνός πολιτικός χρόνος μεσολάβησε μέσα από αυτούς τους θεσμούς. Τα αποτελέσματα συνεχίζουν να παράγονται σε σχεδόν καταιγιστικούς ρυθμούς – και σε κάθε περίπτωση εντυπωσιακούς για όσους γνωρίζουν την πραγματικότητα των Βρυξελλών.
Πλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περνά από τη διακήρυξη της ανάγκης για περισσότερη και πιο προσιτή κατοικία σε ένα πιο συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής. Μετά το Ευρωπαϊκό σχέδιο για προσιτή κατοικία European Affordable Housing Plan, που παρουσιάστηκε τέλη του 2025, η Κομισιόν παρουσίασε στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 την πρόταση για το νομοσχέδιο για την Προσιτή Κατοικία Affordable Housing Act, το πρώτο κοινό ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της στεγαστικής πίεσης.
Το νομοσχέδιο για την Προσιτή Κατοικία (Affordable Housing Act) δεν αποτελεί βεβαίως ακόμη ισχύουσα νομοθεσία. Είναι πρόταση Κανονισμού, συνοδευόμενη από Σύσταση της Επιτροπής, και στόχος του είναι να δώσει στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές μεγαλύτερη νομική σαφήνεια όταν αντιμετωπίζουν περιοχές όπου η κατοικία γίνεται δυσπρόσιτη.
Βεβαίως, πολλά σημεία του είναι μακριά από τη δική μου λογική και προτάσεις, όπως είχα την ευκαιρία να τις καταθέσω στα αρμόδια όργανα, μεταξύ των οποίων και στην Επιτροπή του Ευρωκοινοβουλίου, όπου είχα την τιμή να προσκληθώ να ομιλήσω. Κεντρική καινοτομία των προτάσεων είναι η δυνατότητα προσδιορισμού «περιοχών στεγαστικής πίεσης» με αντικειμενικά κριτήρια, όπως η σχέση τιμών κατοικίας και εισοδήματος, η εξέλιξη των τιμών και άλλα δεδομένα προσιτότητας. Στις περιοχές αυτές μπορούν να λαμβάνονται στοχευμένα μέτρα, υπό την προϋπόθεση ότι είναι τεκμηριωμένα, αναγκαία και αναλογικά.
Στιγμιότυπο από την ομιλία στο Ευρωκπινοβουλιο με την Πρόεδρο της Επιτροπής για τη Στεγαστική Κρίση (HOUS) ευρωβουλευτή Irene Tinagli.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σκληρή αντιμετώπιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (STR). Περιορισμοί θα μπορούν να επιβληθούν όταν υπάρχουν στοιχεία ότι οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις επηρεάζουν σημαντικά τη διαθεσιμότητα ή την οικονομική προσιτότητα της κατοικίας για τουλάχιστον τρία χρόνια. Παράλληλα, το πλαίσιο θεωρεί ότι η στεγαστική πίεση συνδέεται και με άλλους παράγοντες, όπως οι δεύτερες κατοικίες και η παρατεταμένη αδράνεια ακινήτων. Όλα αυτά είναι σαφώς σημεία που χωράνε πολλή συζήτηση, την οποία και θα έχουμε χρόνο να κάνουμε στο εγγύς μέλλον.
Η πολιτική κατεύθυνση όμως δεν περιορίζεται ευτυχώς στους περιορισμούς. Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Προσιτή Κατοικία (European Affordable Housing Plan) προβλέπει αύξηση της προσφοράς, κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων μέσω της ΕΤΕπ, αλλαγές στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ταχύτερες διαδικασίες σχεδιασμού και αδειοδότησης, ανακαινίσεις και καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος.
Η πολιτική μάχη μεταφέρεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Την περασμένη εβδομάδα λοιπόν, είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την παρουσίαση και τις ερωτήσεις των ευρωβουλευτών στον Επίτροπο Dan Jørgensen.
Η συζήτηση στην Ειδική Επιτροπή για τη Στεγαστική Κρίση (HOUS) δείχνει ότι η πραγματική διαφωνία δεν αφορά πια το αν υπάρχει ευρωπαϊκή στεγαστική κρίση, αλλά ποια εργαλεία πρέπει να χρησιμοποιηθούν για να βοηθήσουν στην άμβλυνση της.
Έτσι ακούσαμε τις παρατάξεις στην αριστερή πτέρυγα του Κοινοβουλίου να επιμένουν περισσότερο στην προστασία των ενοικιαστών, στη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και στην αντιμετώπιση της χρηματοοικονομικοποίησης της κατοικίας.
Αντίθετα, άλλες, συντηρητικές και φιλελεύθερες πολιτικές δυνάμεις έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στην αύξηση της προσφοράς δια των κατασκευών και των ανακαινίσεων, στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, στην απλοποίηση των διαδικασιών και στην αξιοποίηση του υπάρχοντος αποθέματος.
Είχα μάλιστα τη χαρά να ακούσω δύο Έλληνες ευρωβουλευτές που στάθηκαν στο πλευρό μας από την πρώτη στιγμή στην προσπάθεια να δημιουργηθούν θεσμοί για τη στέγαση στην ΕΕ. Ο Γ. Αυτιάς από το EPP, αναφέρθηκε στην ενίσχυση ειδικότερα των νέων και των ακριτικών περιοχών με τη χρηματοδότηση όχι μόνο για την αγορά, αλλά και την ανέγερση νέων κατοικιών. Ο Κ. Αρβανίτης από την ομάδα Left, επεσήμανε γιατί χρειάζεται μια φιλόδοξη νομοθεσία εκεί όπου η αγορά δεν μπορεί να δώσει απάντηση στη στεγαστική κρίση.
Πολύ νερό έχει κυλήσει στο αυλάκι από τότε που λίγοι πιστεύαμε ότι η στέγαση θα μπορούσε να αποτελέσει προτεραιότητα για την ΕΕ. Σήμερα, με πολλαπλούς θεσμούς και μετά από συζητήσεις εις βάθος, η Ένωση βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: η νέα ευρωπαϊκή πολιτική για τη στέγαση θα αποτελέσει κυρίως ένα πλαίσιο περιορισμών και προστασίας ή θα εξελιχθεί σε μια ολοκληρωμένη πολιτική που θα αντιμετωπίσει πρωτίστως τη βασική αιτία της κρίσης — την ανεπάρκεια προσφοράς κατοικίας;
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα είναι αισιόδοξο, πριν λίγα χρόνια δεν υπήρχε καν συνομιλητής. Σήμερα υπάρχουν θεσμοί και ευρωπαϊκή νομοθετική πρόταση.
