Σε νέο… stress test για τις επιπτώσεις σε πληθωρισμό και ανάπτυξη οδηγεί την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα η απότομη άνοδος των τιμών της ενέργειας τις τελευταίες ημέρες, με όλα να δείχνουν ότι το δυσμενές σενάριο έχει γίνει πλέον το βασικό, τη στιγμή που οι αξιωματούχοι της προετοιμάζονται για νέα αύξηση επιτοκίων, την τρίτη για το τρέχον έτος, ακόμη και τον Οκτώβριο.
Αναλυτές μάλιστα δεν αποκλείουν άνοδο του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη κοντά στο 5% φέτος και στις αρχές του επόμενου έτους, με την πρόσφατη αύξηση των επιτοκίων να είναι η μόνο δεύτερη σε έναν κύκλο νομισματικής σύσφιγξης ο οποίος θα σταματήσει στο τέλος του 2027 όταν τα επιτόκια θα έχουν επιστρέψει στα ιστορικά υψηλά του 4%.
Η Κριστίν Λαγκάρντ τόνισε, έπειτα από την ομόφωνη απόφαση του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ για την αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης, φέρνοντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,5%, ότι η ανθεκτικότητα που έχει δείξει η οικονομία παρά τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αποτελεί έκπληξη, ωστόσο ο πληθωρισμός θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια και θα είναι πιο επίμονος από ότι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΚΤ προχώρησε σε αναθεώρηση των εκτιμήσεών της για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξης, στρώνοντας, κατά τους αναλυτές, τον δρόμο για νέα αύξηση επιτοκίων προσεχώς.
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της ΕΚΤ το οποίο υποθέτει τιμές πετρελαίου στα 88 δολ. και φυσικού αερίου στα 60 ευρώ ευρώ/MWh στο δ’ τρίμηνο, ο γενικός πληθωρισμός θα διαμορφωθεί σε 3% φέτος, σε 2,5% το 2027 και σε 2,1% το 2028. Ο ρυθμός ανάπτυξης τοποθετείται στο 0,9% το 2026, στο 1,4% το 2027 και στο 1,5% το 2028 διατηρήθηκε στο 1,5%.
Όπως ωστόσο επισημαίνει η ΕΚΤ, εναλλακτικές υποθέσεις σχετικά με το μέγεθος και την επιμονή του πολέμου στη Μέση Ανατολή και το σοκ των τιμών της ενέργειας, τον αντίκτυπό τους στο διεθνές περιβάλλον και την αβεβαιότητα, θα οδηγούσαν σε σημαντικά διαφορετικά μακροοικονομικά αποτελέσματα. Για να καταδείξει αυτήν την αβεβαιότητα, επικαιροποίησε τα τρία σενάρια που έχει επεξεργαστεί, το ηπιότερο, το δυσμενές και το σοβαρό σενάριο. Στα δύο τελευταία ο πληθωρισμός παρέμεινε πάνω από τον στόχο του 2% σε όλο τον χρονικό ορίζοντα.
Το δυσμενές σενάριο, το οποίο και είναι πιο κοντά στην κατάσταση που βιώνουμε σήμερα, υποθέτει ότι η τιμή του πετρελαίου κινείται στα 100 δολ. το βαρέλι περίπου και οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη στα 77 ευρώ/MWh στο δ’ τρίμηνο. Η ανάπτυξη φέτος θα διαμορφωθεί στο 0,9%, το 2027 στο 1,1% και το 2028 στο 1,4%. Ο πληθωρισμός θα κινηθεί στο 3,1% φέτος, το 2027 θα διαμορφωθεί στο 3,2% και το 2028 στο 2,3%.
Στο σοβαρό σενάριο, οι τιμές του πετρελαίου φτάνουν τα 132 δολ. και του φυσικού αερίου τα 130 ευρώ/MWh στο δ’ τρίμηνο. Έτσι η ανάπτυξη φέτος θα υποχωρήσει στο 0,8%, το 2027 στο 0,4% και το 2028 θα κινηθεί στο 1,4%. Ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί φέτος στο 3,3%, ενώ το 2027 θα φτάσει το 5,4% πριν υποχωρήσει στο 3,2% το 2028.
Στο ηπιότερο σενάριο, το οποίο, όπως έχουν τώρα τα πράγματα, είναι το λιγότερο πιθανό, το πετρέλαιο υποχωρεί στα 76 δολάρια και το φυσικό αέριο στα 50 ευρώ στο δ’ τρίμηνο, ενώ η ανάπτυξη θα κινηθεί στο 0,9% φέτος, στο 1,5% το 2027 και στο 1,6% το 2028, και ο πληθωρισμός στο 2,9% φέτος, στο 1,9% το 2027 και στο 1,8% το 2028.
Τα «μηνύματα» που έδωσε η ΕΚΤ ώθησαν ακόμη υψηλότερα τις προσδοκίες της αγοράς για τα επιτόκια, και πλέον προεξοφλούν πλήρως τρεις περαιτέρω αυξήσεις, με το επιτόκιο να φτάνει το 3,25% μέχρι το καλοκαίρι του 2027. Αυτό ενίσχυσε τις πιέσεις στα ομόλογα, με την απόδοση του 10ετούς γερμανικού να φτάνει το 3,52%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2011, και αυτήν του γαλλικού 10ετούς να αγγίζει το 4,46%, υψηλό 18 ετών.
Άλλωστε, σύμφωνα και με αναφορές, οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ αναμένουν περαιτέρω αύξηση των επιτοκίων, με πιθανή μάλιστα μία κίνηση ακόμα και τον επόμενο μήνα, αν και ο Δεκέμβριος ίσως είναι μια πιο κατάλληλη στιγμή για την αύξηση του κόστους δανεισμού, καθώς η συνεδρίαση θα συνοδεύεται από νέες προβλέψεις για πληθωρισμό και ανάπτυξη που θα φτάνουν έως το 2029.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ανησυχούν όλο και περισσότερο για τον πληθωρισμό μετά την απότομη αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου και του πετρελαίου τους τελευταίους μήνες, η οποία, όπως πιστεύουν, μπορεί να απαιτήσει υψηλότερα επιτόκια για να αποτραπεί η εξάπλωσή της στην υπόλοιπη οικονομία. Ήδη ο πληθωρισμός άγγιξε το 3,3% τον Αύγουστο με τον πληθωρισμό της ενέργειας να εκτοξεύεται στο 14,3%. Πάντως, θεωρούν ότι τα «στοιχήματα» της αγοράς για τρεις ακόμη αυξήσεις επιτοκίων μπορεί να είναι πολύ επιθετικά.
Όπως σχολιάζει η Pantheon Macroeconomics, η Λαγκάρντ είχε σαφείς ευκαιρίες κατά την συνέντευξη Τύπου να αντιταχθεί στις προσδοκίες της αγοράς και να θέσει υψηλότερο πήχη για περαιτέρω σύσφιξη κατά το υπόλοιπο του 2026 και το 2027, αλλά δεν το έκανε. Συγκεκριμένα, όταν ρωτήθηκε αν το 2,5% αντιπροσωπεύει το ανώτερο όριο του ουδέτερου επιτοκίου σημείωσε ότι το ουδέτερο επιτόκιο είναι «εξαιρετικά εννοιολογικό» και «χωρίς μεγάλη σημασία». Όπως εκτιμά ο οίκος, η ΕΚΤ θα μετατοπίσει το επιτόκιο πολιτικής της πιο αποφασιστικά σε περιοριστικό έδαφος τους επόμενους έξι μήνες, με μία αύξηση τον Δεκέμβριο και άλλη μία τον Φεβρουάριο, ανεβάζοντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 3%».
Από την πλευρά της η Wood δεν αποκλείει επιστροφή των επιτοκίων της ΕΚΤ στο ιστορικό υψηλό του 4% το επόμενο έτος. Ειδικότερα, όπως σημειώνει, η επιδείνωση και η επιμήκυνση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ ενέχει άμεσο ανοδικό κίνδυνο για τον πληθωρισμό μέσω του κόστους καυσίμων και των τιμολογίων των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. Υποθέτοντας ότι ο πληθωρισμός στις μεταφορές επιταχύνεται σε μέσο όρο 7,2% σε ετήσια βάση φέτος και 9,7% το 2027, ενώ ο πληθωρισμός στην ηλεκτρική ενέργεια πενταπλασιάζεται από τον τρέχοντα ρυθμό, από 3,1% σε ετήσια βάση το 2026, σε 10,3% το 2027, και ο πληθωρισμός στο φυσικό αέριο σχεδόν διπλασιάζεται σε 11,3% το 2027 από 7,2% το 2026, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη αυξάνεται σε 4,8% μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026, παραμένει κοντά στο 5% στις αρχές του 2027 και μειώνεται στο 3% στο τέλος του 2027.
Παράλληλα, πέραν της κατάστασης στη Μ. Ανατολή, ο αντίκτυπος του Ελ Νίνιο στον πληθωρισμό των τροφίμων τα επόμενα δύο χρόνια είναι ένας άλλος παράγοντας που πρέπει παρακολουθείται και θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα πληθωριστικός. Όπως εξηγεί, ο πληθωρισμός των τροφίμων είναι ιδιαίτερα κυκλικός: έχει επιβραδυνθεί ταχύτερα από το αναμενόμενο φέτος και μετριάστηκε σε 0,8% σε ετήσια βάση τον Ιούλιο. Μια αντιστροφή στο 3% σε ετήσια βάση τα επόμενα τρία τρίμηνα θα ήταν ένα ρεαλιστικό μοτίβο, δεδομένης της εποχικότητας.
Ένας άλλος παράγοντας, κατά την Wood, είναι η αύξηση των επενδύσεων στην άμυνα στην Ευρώπη η οποία και θα έχει ενισχυτική επίδραση στη βιομηχανική παραγωγή και ενδέχεται να αρχίσει να έχει θετικό αντίκτυπο και στην αγορά εργασίας – επομένως, θα μπορούσε να εξελιχθεί και αυτή σε πληθωριστικό κίνδυνο στο μέλλον.
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα δεδομένα, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος η ΕΚΤ να αναγκαστεί να αυστηροποιήσει τη νομισματική πολιτική της σημαντικά περισσότερο, όπως τονίζει η Wood. Εάν ο πληθωρισμός επιταχυνθεί, πάνω από 3%-4% φέτος και κοντά στο 5% το επόμενο έτος, το επιτόκιο καταθέσεων της ΕΚΤ πιθανότατα θα αυξηθεί σε ένα εύρος 3,5%-4%, ισοφαρίζοντας την κορύφωση του 2023.
