Αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη είναι ένα κοινωνικό ξέσπασμα με σαφή πολιτική αιτία.
Ένα ξέσπασμα απέναντι σε ένα μοντέλο που φορτώνει κάθε κρίση στους ίδιους ανθρώπους. Τα συστημικά μέσα μπορεί να μας ζουμάρουν στην ένταση και τις φωτιές, αλλά δεν πρέπει να χάσουμε το μήνυμα.
Ξεκίνησε από μαθητές που ζητούσαν καθηγητές και κτίρια που δεν καταρρέουν. Μέσα σε έναν μήνα τους ακολούθησαν γονείς, εκπαιδευτικοί, νοσηλευτές, πυροσβέστες, συνδικάτα, αγρότες, συνταξιούχοι. Στις 17 Οκτωβρίου βγήκαν στους δρόμους της Γαλλίας 550.000 άνθρωποι, και την ίδια μέρα διαδήλωσαν Βρυξέλλες, Μιλάνο και Λισαβόνα.
Μια τέτοια συμπόρευση μαθητών με συνταξιούχους και αγροτών με εκπαιδευτικούς, τη συγκολλά μια κοινή εμπειρία. Ότι ο κόπος δεν αρκεί πια για μια αξιοπρεπή ζωή.
Η Ευρώπη ζει από το 2008 μέσα σε μια αλυσίδα κρίσεων, η χρηματοπιστωτική, η πανδημία, η ενεργειακή, και τώρα ο πόλεμος στο Ιράν. Κάθε φορά ο λογαριασμός μοιράστηκε με τον ίδιο τρόπο. Πλήρωσαν οι μισθωτοί, οι νέοι και τα δημόσια αγαθά, ενώ όσοι κέρδισαν από την κρίση κράτησαν τα κέρδη τους.
Ο πόλεμος στο Ιράν υπερδιπλασίασε την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη ανέβηκε στο 3,8%, από 2,2% πριν από έναν χρόνο, με την ενέργεια να ακριβαίνει σχεδόν κατά 19%. Σε αρκετές από τις χώρες όπου ξέσπασαν κινητοποιήσεις, ο πληθωρισμός διπλασιάστηκε ή και τριπλασιάστηκε.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή, καθώς ο πληθωρισμός της σχεδόν τριπλασιάστηκε μέσα σε έναν χρόνο.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν είναι μόνο πόσο ακρίβυνε η ζωή, αλλά ποιος σηκώνει το βάρος. Για πολέμους που δεν κάναμε εμείς, τα πληρώνουμε εμείς στο τέλος. Στη Γαλλία η κυβέρνηση ετοιμάζει περικοπές 54 δισ. ευρώ και νέο πάγωμα των μισθών στο Δημόσιο, κατά τα συνδικάτα το τέταρτο συνεχόμενο. Οι μισθοί παγώνουν τη στιγμή που οι τιμές τρέχουν.
Την ίδια ώρα, η πρόταση έξι κρατών μελών για ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών δεν βρίσκει πλειοψηφία. Η Ευρώπη διστάζει να αγγίξει τα κέρδη του πολέμου, αλλά δεν διστάζει να παγώσει τον μισθό του δασκάλου.
Οι κυβερνήσεις απάντησαν σε δύο γλώσσες: της αστυνομίας και της λογιστικής. Ορίστε χειροβομβίδα κρότου-λάμψης και δεν έχουμε λεφτά.
Κοινή και η γραμμή στην Ελλάδα. Είσαι μόνος σου. Ορίστε 20 ευρώ για βενζίνη για τους επόμενους 6 μήνες και 75 ευρώ στον ελάχιστο μισθό.
Η λογιστική γλώσσα λέει ότι λεφτά δεν υπάρχουν. Τον Ιούλιο του 2025, όμως, η ΕΕ επέτρεψε σε 15 κράτη, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες χωρίς δημοσιονομικές κυρώσεις. Το περιθώριο φτάνει το 1,5% του ΑΕΠ τον χρόνο, για τέσσερα χρόνια.
Χρήματα, λοιπόν, βρίσκονται όταν υπάρχει πολιτική βούληση. Για το σχολείο και τη στέγη, η βούληση αυτή δεν υπήρξε.
Κανένα από αυτά όμως δεν απαντά στο ερώτημα των διαδηλωτών. Γιατί πληρώνουν πάντα οι ίδιοι; Και η βία μιας μειοψηφίας δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για να αγνοηθούν εκατοντάδες χιλιάδες ειρηνικοί πολίτες.
Οι διαδηλωτές δεν ζητούν το αδύνατο. Ζητούν μια διαφορετική κατανομή των βαρών, και αυτή είναι πολιτική επιλογή. Να πληρώσουν όσοι κερδίζουν από την κρίση.
Αφού η Ευρώπη βρήκε δημοσιονομικό χώρο για τα όπλα, μπορεί να βρει και για τα σχολεία. Η ίδια ευελιξία πρέπει να καλύψει ένα πολυετές πρόγραμμα: μικρότερες τάξεις, μόνιμοι εκπαιδευτικοί, ασφαλή κτίρια. Η μείωση των μαθητών είναι ευκαιρία για καλύτερο σχολείο, όχι πρόσχημα για λιγότερους δασκάλους. Κανένα πάγωμα μισθών και συντάξεων όσο ο πληθωρισμός τρέχει. Οι κατώτατοι μισθοί και οι αμοιβές στο Δημόσιο πρέπει να αναπροσαρμόζονται με βάση το πραγματικό κόστος ζωής. Αλλιώς κάθε κρίση μετατρέπεται σε μόνιμη μείωση του βιοτικού επιπέδου.
Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην Ευρώπη; Μια γενιά ζητά πίσω το μέλλον που της υποσχέθηκαν. Οι κυβερνήσεις μπορούν να την ακούσουν τώρα ή να τη συναντήσουν αργότερα, στην κάλπη και στον δρόμο.
Και η Ελλάδα;
