Στην πολιτική σκηνή, ο χρονισμός (timing) κάθε εξαγγελίας είναι συχνά εξίσου σημαντικός, αν όχι σημαντικότερος, από το ίδιο το περιεχόμενό της.
Η πρόσφατη πρωτοβουλία της κυβέρνησης να ανοίξει τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση δεν αποτελεί εξαίρεση, φέροντας πάνω της τη σφραγίδα της σκοπιμότητας.
Η χρονική συγκυρία κρίνεται παραπάνω από ύποπτη. Η εξαγγελία συμπίπτει με την επικείμενη διαβίβαση δεύτερης δικογραφίας στη Βουλή για το πολύκροτο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου πιθανολογείται η εμπλοκή και άλλων πρώην υπουργών. Υπουργών που, για την ώρα, παραμένουν στο απυρόβλητο χάρη στο διαβόητο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών.
Ο Τριπλός Στόχος μιας «Πρόωρης» Συζήτησης
Η εκκίνηση μιας διαδικασίας που, στην καλύτερη περίπτωση, θα τελεσφορήσει σε ενάμιση χρόνο από σήμερα, υπηρετεί έναν σαφή τριπλό σχεδιασμό:
- Εργαλειοποίηση κατά της κατακραυγής: Επιχειρείται η απορρόφηση των κοινωνικών κραδασμών που θα προκαλέσουν τα νέα πολιτικά πρόσωπα στις δικογραφίες. Η κυβέρνηση «υπόσχεται» αλλαγή του νόμου στο μέλλον, για να δικαιολογήσει την τωρινή χρήση του «προνομίου» της ατιμωρησίας.
- Πολιτική εξουδετέρωση: Επιχειρείται να «καεί» το βασικό πρόταγμα του κυοφορούμενου κόμματος Καρυστιανού. Η κατάργηση του άρθρου 86, ένα αίτημα που πηγάζει από την κοινωνία και την τραγωδία των Τεμπών, υιοθετείται φαινομενικά από το Μαξίμου για να αποδυναμωθεί η δυναμική μιας νέας πολιτικής έκφρασης.
- Τεχνητή αλλαγή ατζέντας: Η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται βίαια προς το «μεταρρυθμιστικό» πεδίο (Σύνταγμα, Παιδεία), για θέματα που ουσιαστικά θα μας απασχολήσουν από τον Σεπτέμβριο του 2027. Είναι μια κλασική επικοινωνιακή τακτική διαφυγής από το δύσκολο «τώρα».
Το Σύνταγμα δεν είναι το Πρόβλημα, η Τήρησή του Είναι
Το Σύνταγμα είναι σκοπίμως το απλούστερο νομικό κείμενο. Πρέπει να είναι κατανοητό από κάθε πολίτη, καθώς το ακροτελεύτιο άρθρο του εναποθέτει την τήρησή του στον πατριωτισμό των Ελλήνων. Στην εποχή μας, όμως, το πρόβλημα δεν είναι το γράμμα του νόμου, αλλά η συστηματική του παραβίαση και η κατάρρευση της αξιοπιστίας των θεσμών.
Δεν μπορεί η κυβέρνηση να αυτοπαρουσιάζεται ως θεματοφύλακας του Συντάγματος, όταν πρόσφατα ζήσαμε σωρεία παραβιάσεων των θεμελιωδών ατομικών ελευθεριών —κατοχυρωμένων και από τον ΟΗΕ— με πρόσχημα την πανδημία:
- Αντισυνταγματικές κυρώσεις σε πολίτες άνω των 60.
- Υγειονομικοί σε αργία και απειλή απόλυσης.
- Παραλογισμοί όπως η απαγόρευση κυνηγιού, ψαροντούφεκου, ακόμα και του καθίσματος σε παγκάκι, της συγκέντρωσης σε σπίτια ή της μετακίνησης εκτός Δήμου.
Ακόμα και μετά την πανδημία, είδαμε το Άρθρο 16 να παρακάμπτεται με ερμηνευτικές ακροβασίες για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Είναι τουλάχιστον οξύμωρο να προτείνεται αναθεώρηση ενός κειμένου που παραβιάζεται κατ’ εξακολούθηση στην πράξη.
Πέντε Άξονες για μια Πραγματική Αναθεώρηση
Αν η συζήτηση πρόκειται να γίνει επί της ουσίας και όχι ως επικοινωνιακό «σωσίβιο», οφείλει να αγγίξει τα εξής:
- Θεσμικά Αντίβαρα: Επαναφορά στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας μέρους των αρμοδιοτήτων που αφαιρέθηκαν το 1986 (πλην της διάλυσης της Βουλής). Σε ένα σύστημα όπου ο Πρόεδρος εκλέγεται πλέον με απλή πλειοψηφία, η ενίσχυση του ρόλου του είναι απαραίτητη για να περιοριστεί ο υπερσυγκεντρωτισμός του «πρωθυπουργικού κράτους».
- Τέλος στην Ακαταδίωκτη Ελίτ: Ριζική αναμόρφωση ή κατάργηση του άρθρου 86. Επαναφορά στην προ του 2001 μορφή και αυστηροποίηση των άρθρων 61 και 62 για τη βουλευτική ασυλία, η οποία έχει καταλήξει να καλύπτει κάθε είδους μη νόμιμη δραστηριότητα.
- Πραγματικός «Βασικός Μέτοχος»: Αυστηροποίηση της παρ. 9 του άρθρου 14. Είναι πληγή για τη δημοκρατία το γεγονός ότι κρατικοδίαιτοι εργολάβοι και προμηθευτές του Δημοσίου ελέγχουν ασφυκτικά τα μεγάλα ΜΜΕ.
- Ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης: Η επιλογή της ηγεσίας των δικαστών δεν μπορεί να είναι αποκλειστικό προνόμιο του Υπουργικού Συμβουλίου, ούτε όμως και μια κλειστή διαδικασία «συναλλαγής» των ίδιων των δικαστών. Μια μέση λύση, όπου το δικαστικό σώμα προτείνει έναν κατάλογο τουλάχιστον τριών προσώπων και η κυβέρνηση επιλέγει έναν, θα απέτρεπε τους τεχνητούς τακτικισμούς και τις «βολικές» επιλογές.
- Ασυμβίβαστο Δημοσιογράφων – Πολιτικών: Για την προστασία της δεοντολογίας, δημοσιογράφοι πολιτικού ρεπορτάζ που φιλοξενούν εν ενεργεία πολιτικούς δεν θα πρέπει να μπορούν να θέσουν υποψηφιότητα για αιρετά αξιώματα, αν δεν έχουν παρέλθει τουλάχιστον 3 χρόνια από την αποχώρησή τους από την εκπομπή.
Το Σύνταγμα δεν είναι σημαία ευκαιρίας για να μειώνονται οι πολιτικές απώλειες της στιγμής. Είναι ο θεσμός ανόρθωσης της πατρίδας. Η δημοκρατική αντιπολίτευση και η κοινωνία των πολιτών οφείλουν να μην συναινέσουν στην προσπάθεια εργαλειοποίησής του.
