Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις για την Ελλάδα, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, κυρίως μέσω των επιπτώσεων στον ενεργειακό εφοδιασμό και τις σχετικές τιμές.
Η παγκόσμια οικονομία, η οποία έχει βιώσει πολλαπλά σοκ τα τελευταία χρόνια – στα 11 τα μετρά η Bank of America – αντιμετωπίζει τώρα μια νέα δοκιμασία: μια κλιμακούμενη σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ και Ιράν, η οποία «περνά» και σε άλλες χώρες της περιοχής του Κόλπου και απειλεί να διαταράξει τον παγκόσμιο εφοδιασμό με πετρέλαιο και φυσικό αέριο και να προκαλέσει δυνητικά εκτεταμένες επιπτώσεις για όλον τον κόσμο. Αν και είναι ακόμη πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για οικονομική κρίση, ωστόσο τα γρανάζια ενός ενεργειακού σοκ ήδη γυρίζουν, φέρνοντας μαζί τους τον κίνδυνο στασιμοπληθωριστικών επιπτώσεων – ενός συνδυασμού πληθωρισμού και οικονομικής στασιμότητας.
Η Ευρώπη παραμένει πιο ευάλωτη, σε αυτό το πλαίσιο, δεδομένης της εξάρτησής της από την εισαγόμενη ενέργεια, τη στιγμή που ήδη βιώνει ένα εμπορικό σοκ. Προηγούμενες εμπειρίες, όπως η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, έχουν δείξει πώς ο πληθωρισμός της περιοχής αντέδρασε πιο έντονα στις ενεργειακές κρίσεις.
Η διακοπή της κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ — μιας διαδρομής μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και σημαντικοί όγκοι LNG — είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα ως μεγάλο καθαρό εισαγωγέα ενέργειας. Παράλληλα, η προειδοποίηση του Κατάρ ότι όλοι οι εξαγωγείς ενέργειας του Κόλπου θα αναγκαστούν να διακόψουν την παραγωγή μέσα σε λίγες ημέρες, εντείνει τις ανησυχίες. Οι πρόσφατες εμπειρίες κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία δείχνουν πόσο εκτεθειμένη παραμένει η οικονομία της Ελλάδας σε εξωτερικές ενεργειακές κρίσεις και κρίσεις προσφοράς.
Η ένταση, η εξάπλωση και η διάρκεια αυτού του πολέμου καθορίζουν την κλίμακα των οικονομικών επιπτώσεων. Στο παρελθόν, παρόμοιες συγκρούσεις που αφορούσαν το Ισραήλ και το Ιράν έχουν αποκλιμακωθεί τόσο γρήγορα όσο κλιμακώθηκαν αρχικά. Εάν η θερμή φάση της σύγκρουσης διαρκούσε λιγότερο από ένα μήνα, όπως φαίνεται ακόμη πολύ πιθανό, οι οικονομικές επιπτώσεις για την Ελλάδα πιθανότατα θα παρέμεναν συγκριτικά περιορισμένες. Ωστόσο, εάν η σύγκρουση παραταθεί ή εάν η ευρύτερη αστάθεια στην περιοχή συνεχιστεί, ο αντίκτυπος στην ελληνική οικονομία θα μπορούσε να γίνει πιο σημαντικός.
Οικονομολόγοι και αναλυτές προσπαθούν συνεπώς να λύσουν ένα δύσκολο παζλ, τη στιγμή που στην εξίσωση σημαντικό ρόλο παίζουν παράγοντες όπως η έκταση του τελικού πλήγματος στις ενεργειακές εγκαταστάσεις και ακόμα και η διαδικασία διαδοχής στο Ιράν.
Προβλέψεις κάνουν λόγο για διάρκεια τεσσάρων έως πέντε εβδομάδων, ωστόσο υπάρχουν εκτιμήσεις και για ένα πολύ πιο μακρύ χρονοδιάγραμμα, με δημοσιεύματα (Politico) να κάνουν λόγο για τουλάχιστον 100 ημέρες, χωρίς να αποκλείουν η σύγκρουση να φτάσει μέχρι τον Σεπτέμβριο. Ο Τραμπ διαμήνυσε ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία με το Ιράν εκτός από «άνευ όρων παράδοση».
Σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης S&P, μία μικρότερης διάρκειας σύγκρουση είναι απίθανο να μεταβάλει σημαντικά τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας. Από την άλλη πλευρά, μια ευρύτερη και παρατεταμένη σύγκρουση που θα επηρέαζε τις εξαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου από την περιοχή του Κόλπου για παρατεταμένο χρονικό διάστημα θα ασκούσε σαφώς καθοδική πίεση στην αύξηση του ΑΕΠ της Ελλάδας και ανοδική πίεση στον πληθωρισμό, ιδίως δεδομένου του σχετικά υψηλού βαθμού έκθεσης της Ελλάδας σε εισαγόμενους υδρογονάνθρακες.
Η βασική εκτίμηση του οίκου αξιολόγησης Fitch είναι ότι η σύγκρουση θα διαρκέσει λιγότερο από ένα μήνα, με τη διάρκεια να διαμορφώνεται από παράγοντες όπως η καταστροφή της ιρανικής στρατιωτικής ικανότητας και η αποστροφή των ΗΠΑ για μια μεγαλύτερη και πιο περίπλοκη σύγκρουση. Οι επιθέσεις από το Ιράν και τους πληρεξούσιούς του σε όλη την περιοχή θα συνεχιστούν και θα μπορούσαν να ενταθούν βραχυπρόθεσμα.
Σε αυτό το πλαίσιο, το παγκόσμιο σοκ στον ενεργειακό εφοδιασμό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό και ασθενέστερη ανάπτυξη στην Ευρώπη, ιδίως δεδομένης της αύξησης των εισαγωγών ενέργειας από την περιοχή μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Οι επιπτώσεις του γεωπολιτικού σοκ θα μπορούσαν να ενισχυθούν από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, για παράδειγμα μέσω υψηλότερων ασφαλίστρων κινδύνου.
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Fitch, η ανάπτυξη στην Ελλάδα θα μπορούσε να παραμείνει περίπου στο 2% φέτος, δεδομένης της βελτίωσης των εγχώριων βασικών μεγεθών, ενώ ο υψηλότερος πληθωρισμός, λόγω των τιμών της ενέργειας, θα είναι μόνο προσωρινός.
Σύμφωνα με αναλυτές, ωστόσο, σε ένα σενάριο παρατεταμένης αστάθειας, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών θα διαβρωνόταν περαιτέρω, επιβαρύνοντας την κατανάλωση, ενώ οι επιχειρήσεις θα αντιμετώπιζαν μια διαρκή αύξηση του λειτουργικού κόστους. Οι ενεργοβόροι τομείς όπως η βιομηχανία, η γεωργία και οι μεταφορές θα επηρεάζονταν ιδιαίτερα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις θα μπορούσαν να μειωθούν κατά αρκετά δέκατα της ποσοστιαίας μονάδας.
Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα μπορούσε εύκολα να ξεπεράσει το 3% ή ακόμη και να ξεπεράσει το 4% εάν οι τιμές του αργού πετρελαίου Brent, σε ένα δυσμενές σενάριο, αυξηθούν πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι και παραμείνουν εκεί για ένα χρονικό διάστημα. Αυτό θα ασκούσε επίσης ανοδική πίεση στα επιτόκια και θα επηρέαζε αρνητικά τις χρηματοοικονομικές συνθήκες. Ως αποτέλεσμα, σε ένα τέτοιο δυσμενές σενάριο, η πραγματική αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ για το 2026 θα μπορούσε να επιβραδυνθεί σημαντικά κάτω από το 2%, ακόμη και όταν η ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ αυξάνεται λόγω των υψηλότερων τιμών. Εάν οι εντάσεις συνεχιστούν, ο τουριστικός τομέας – ένας βασικός πυλώνας της ελληνικής οικονομίας – θα μπορούσε επίσης να αντιμετωπίσει πιο αισθητούς αντίθετους ανέμους.
Όπως σημειώνει και η Optima Research, η Ελλάδα είναι εισαγωγέας ενεργειακών αγαθών, κατά συνέπεια οποιαδήποτε αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επηρεάζει αρνητικά το ΑΕΠ μέσω της αύξησης των εισαγωγών. Σύμφωνα με την ανάλυση της Optima, η επίδραση στο ελληνικό ΑΕΠ είναι 0,15% για κάθε αύξηση της τιμής πετρελαίου κατά 10 δολάρια/βαρέλι.
Αξίζει να επισημανθεί πως ο κρατικός προϋπολογισμός για το 2026 έχει καταρτιστεί με υπόθεση μέσης τιμής πετρελαίου τα 62,4 δολάρια το βαρέλι, ενώ προβλέπει ανάπτυξη περίπου 2,4% και πληθωρισμό 2,2%. Σύμφωνα με ένα δυσμενές σενάριο (με βάση το Oxford Economic Model), όπου θα σημειωθεί αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 40 δολ. το βαρέλι καθ΄όλη τη διάρκεια του 2026, κινηθεί δηλαδή σε επίπεδα άνω των 100 δολαρίων, ο ρυθμός ανάπτυξης περιορίζεται στο 1,9%, ενώ αναμένεται σημαντική μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης (κατά 0,7%) σε σχέση με το βασικό σενάριο, καθώς και μείωση των επενδύσεων (κατά 0,9%) σε σχέση με το βασικό σενάριο. Ταυτόχρονα, η μεγάλη αύξηση της τιμής του πετρελαίου οδηγεί σε ισχυρότατες πληθωριστικές πιέσεις, με τον δείκτη τιμών καταναλωτή να αυξάνεται κατά 4,7% έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο.
