Όταν ένας από τους πλέον επιδραστικούς σκηνοθέτες της εποχής μας, ο Christopher Nolan, αποφασίζει να καταπιαστεί με ένα από τα αρχαιότερα και σπουδαιότερα αφηγήματα της ανθρωπότητας – την Οδύσσεια – και να τη μετατρέψει σε μια παγκόσμια κινηματογραφική και εισπρακτική επιτυχία, το γεγονός αυτό δεν είναι απλώς μια νίκη της έβδομης τέχνης. Είναι ένας καθρέφτης. Και το είδωλο που προβάλλεται μέσα σε αυτόν τον καθρέφτη για την Ελλάδα είναι ταυτόχρονα κολακευτικό και αμείλικτο.
Από τη μία πλευρά, επιβεβαιώνεται αυτό που όλοι γνωρίζουμε διαισθητικά: η ελληνική μυθολογία και ιστορία διαθέτουν μια οικουμενική, διαχρονική ελκυστικότητα. Από την άλλη, όμως, αποκαλύπτεται μια πικρή αλήθεια. Για άλλη μια φορά, το δικό μας πολιτισμικό κεφάλαιο αξιοποιείται, ανταμείβεται και δοξάζεται εκτός των συνόρων μας, από ξένα μυαλά, ξένα κεφάλαια και ξένες υποδομές.
Η επιτυχία αυτή συμπυκνώνει το μεγαλύτερο παράδοξο της νεότερης Ελλάδας: κατέχουμε ένα ανεξάντλητο «κοίτασμα» πολιτισμικού πλούτου, αλλά επιμένουμε να το αντιμετωπίζουμε ως μουσειακό έκθεμα και όχι ως ζωντανή, αναπτυξιακή αιχμή του δόρατος για την χώρα.
Το πολιτισμικό μας απόθεμά είναι το «πετρέλαιο» της χώρας που μένει ανεκμετάλλευτο.
Για δεκαετίες, η οικονομική συζήτηση στην Ελλάδα περιστρέφεται γύρω από τον τουρισμό του «ήλιου και της θάλασσας» ή την αναζήτηση υδρογονανθράκων. Κι όμως, το πραγματικό, αστείρευτο «πετρέλαιο» της χώρας βρίσκεται στις ιδέες, τους μύθους, τη φιλοσοφία και τα μνημεία της. Σε όποια γωνιά της ελληνικής γης κι αν σταθείς, πατάς πάνω σε αφηγήματα που αξίζουν εκατομμύρια σε όρους δημιουργικής οικονομίας.
Ας σκεφτούμε τα παραδείγματα:
Η βιομηχανία του Entertainment: Η σειρά παιχνιδιών Assassin’s Creed Odyssey απέφερε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, ταξιδεύοντας εκατομμύρια παίκτες στην Αρχαία Ελλάδα.
Η σύγχρονη μυθοπλασία: Η επιτυχία της Οδύσσειας του Nolan αποδεικνύει ότι το παγκόσμιο κοινό διψά για ιστορίες με υπαρξιακό βάθος, αρχετυπικούς ήρωες και διαχρονικές ηθικές συγκρούσεις – στοιχεία που αφθονούν στην ελληνική γραμματεία.
Τι κάνει η Ελλάδα για όλα αυτά; Ως επί το πλείστον, παρακολουθεί ως απλός θεατής, εισπράττοντας – στην καλύτερη των περιπτώσεων- ελάχιστα δικαιώματα ή κάποια ευκαιριακά έσοδα από τον παραδοσιακό τουρισμό.
Ο πολιτισμός ως ναυαρχίδα ανάπτυξης
Για να μετατραπεί το πολιτισμικό μας απόθεμα από αδρανής κληρονομιά σε κινητήρια δύναμη της οικονομίας, απαιτείται μια ριζική αλλαγή παραδείγματος. Δεν αρκεί να συντηρούμε το παρελθόν· πρέπει να το επανεφεύρουμε και να το διασυνδέσουμε με τη σύγχρονη τεχνολογία και παραγωγή.
Το φωτεινό παράδειγμα του «Διαζώματος»: Ότι αυτός ο δρόμος είναι εφικτός, το αποδεικνύει έμπρακτα το χειροπιαστό παράδειγμα της δράσης του σωματείου «Διάζωμα». Μέσα από την αναστήλωση των αρχαίων θεάτρων και τη σύνδεσή τους με την τοπική οικονομία (μέσω των Πολιτιστικών Διαδρομών και των συμφώνων ποιότητας με τοπικούς παραγωγούς και επιχειρήσεις), το «Διάζωμα» κατάφερε να μετατρέψει τα μνημεία σε ζωντανούς πυρήνες αειφόρου ανάπτυξης. Απέδειξε ότι ένα αρχαίο θέατρο δεν είναι απλώς ένας χώρος ανασκαφής, αλλά ένας οικονομικός και κοινωνικός καταλύτης που αιμοδοτεί ολόκληρες περιοχές. Αυτό το μοντέλο ολιστικής διαχείρισης είναι που πρέπει να εφαρμοστεί σε εθνική κλίμακα.
Δημιουργία εγχώριου οικοσυστήματος παραγωγής: Η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε διεθνές hub οπτικοακουστικών παραγωγών. Αυτό σημαίνει όχι μόνο φορολογικά κίνητρα για ξένες ταινίες, αλλά επένδυση σε ντόπιες υποδομές, studios και εξειδικευμένο προσωπικό που θα μπορεί να παράγει περιεχόμενο παγκόσμιας εμβέλειας.
Σύνδεση πολιτισμού και Gaming/Tech: Η βιομηχανία του video gaming ξεπερνά σε τζίρο τον κινηματογράφο και τη μουσική μαζί. Η δημιουργία ελληνικών studios που θα αντλούν θέματα από την ιστορία, τη μυθολογία ή ακόμα και τον βυζαντινό και νεότερο πολιτισμό μας, αποτελεί πεδίο λαμπρό για τη νεανική επιχειρηματικότητα.
Θεματικός & βιωματικός τουρισμός: Ο επισκέπτης δεν πρέπει απλώς να κοιτάζει πέτρες και μάρμαρα. Πρέπει να ζει την ιστορία. Φανταστείτε μία πολιτιστική διαδρομή “Στα βήματα του Οδυσσέα” που θα συνδέει τα Ιόνια νησιά με την ηπειρωτική Ελλάδα, με ψηφιακές εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας (AR), θεατρικές αναπαραστάσεις υψηλού επιπέδου και γαστρονομία εμπνευσμένη από την αρχαιότητα.
Η πρόκληση του μέλλοντος
Ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Κάθε Έλληνας που δεν παίρνει, ας είναι και μια φορά στη ζωή του, μια γενναία απόφαση, προδίνει τη ράτσα του».
Το παράδειγμα της Οδύσσειας του Nolan ας είναι ένα καμπανάκι αφύπνισης για να πάρουμε ως χώρα επί τέλους γενναίες αποφάσεις ώστε να μπορούμε να υπερηφανευόμαστε δικαίως για την ράτσα μας. Γιατί ο Nolan με την Οδύσσεια αποδεικνύει στην πράξη ότι ο ελληνικός μύθος είναι ένα νόμισμα που περνάει παντού στον πλανήτη και η αξία του συνεχώς ανεβαίνει.
Το ερώτημα που καλούμαστε να απαντήσουμε ως χώρα είναι απλό: Θα συνεχίσουμε να είμαστε οι θεματοφύλακες που απλώς ξεσκονίζουν τα ράφια της ιστορίας μας, αφήνοντας άλλους να καρπώνονται την υπεραξία της; Ή θα εμπνευστούμε από πρωτοβουλίες όπως το «Διάζωμα» για να γίνουμε οι δημιουργοί, οι παραγωγοί και οι πρωταγωνιστές της δικής μας πολιτισμικής αναγέννησης;
Αν επιλέξουμε το δεύτερο, ο πολιτισμός μας δεν θα είναι απλώς ο λόγος για τον οποίο είμαστε υπερήφανοι για το παρελθόν, αλλά η ναυαρχίδα που θα οδηγήσει την οικονομία και την κοινωνία μας στην ευημερία.
